GİRESUN KİTAPLIĞINDA YENİ ESERLER (IX) “BELGELER VE DERLEMELERLE GİRESUN ARAŞTIRMALARI”

Giresun kitaplığında yeni eserler yazı dizimizde, eseri tanıtmadan önce unutulan bir değeri tekrar gündeme taşımak gibi bir misyon edindik. Bu bölümde de, her zaman olduğu gibi kültür yüklü şehrimizin unutulan değerlerinden biri olan Fevzi ORAL hocamızdan kısaca bahsetmek istiyorum.
Fevzi Hoca 1863 yılında Keşap ilçesine bağlı Düzköy'de doğdu. Babası Hüseyin Efendi, annesi Zeynep Hanım'dır.
 Mekteb-i iptidai'yi Düzköy'de bitirir. Aynı yıl İstanbul Fatih Medresesi'nden mezun olan ağabeyi İsmail Efendi, yıllardır özlemini duyduğu Düzköy'ü ziyarete gelir.


Küçük Fevzi ağabeyini görünce, onun gibi olmaya heveslenir. Akşamları İstanbul'a gitmenin düşleriyle yatar. Ağabeyine hislerini açıklamak zorunda kalır. Dönüşünde kendisini de götürmesini ister. Ağabeyi onu İstanbul'a götürecek maddi olanaklardan yoksundur. Küçük Fevzi yaptığı sonlamayı satarak yol parasını hazırlar. Elinde ne varsa ağabeyine teslim eder. İsmail Efendi küçük kardeşinin ısrarlı yalvarışlarına dayanamaz. Birlikte İstanbul'a hareket ederler. Ağabeyi onu icazet aldığı Fatih Medresesi'ne yerleştirir.
Fevzi Hoca medreseyi pekiyi dereceyle bitirir. İki kırmızı aylıkla İşkodra'ya tayin edilir. İşkodra'da dört beş ay görev yapar. Bab-ı Ali'ye müracaatıyla tayinini Giresun'a ister. İsteği uygun görülerek “Giresun Rüştiyesi'ne nakledilir. Göreve başladıktan bir süre sonra Maarif Müdürü ile araları açılır. Naklini Keşap'a yaptırır. Birkaç yıl sonra görevi bırakır. Tekrar Giresun'a döner. Damadı Tevfik UNAT ile özel okul açarlar. 
Hafız Avni ÖĞÜTÇÜ de aynı okulda müdür yardımcısı olarak çalışmaktadır. Fevzi Hoca ve damadı Tevfik Hoca, öğrencilerine Kuvayı Milliye ruhunu aşılamaktan geri durmazlar. Osman Ağa'nın çocukları da öğrencileri arasındadır. 
“Fevzi Hoca, “Molla Mustafaoğlu” lakabıyla ün kazanmıştır. Vaaz ve telkinleriyle halkı Milli Mücadele'ye katılmada bilinçlendiren kişilerdendir.


1932 yılında özel öğretim yaptıkları bina Halkevi'ne devredilince, Fevzi Hoca özel okulu, Sokakbaşı semtindeki bir Rum evine taşıdı. Beş altı yıl süren eğitim ve öğretimden sonra, bina hazineden Bekir TIĞLIOĞLU tarafından satın alındı. Okul kapandıysa da Fevzi Hoca öğrencilerini bırakmadı. Sokakbaşı semtindeki kendi evinin üst katında bir süre daha özel dersler vermeyi sürdürdü.
Köyünün çağırısı üzerine, Düzköy'de imamlık yaptı. Geçim sıkıntısı nedeniyle iki yıl sonra vilayete dilekçe vererek Keşap'ın köylerinin birinde tekrar öğretmenlik isteğinde bulundu. İsteği üzerine Vanazıt köyüne atandı. Üç dört yıl çalıştıktan sonra hastalandı. Felç geçirdi. Hastalığı nedeniyle emekliye ayrıldı. Yedi yıl sonra 1933'de vefat etti. (1)
Bu yazımızda sizlere tanıtmaya çalışacağım eser, yukarıda bahsettiğimiz Fevzi ORAL hocamız gibi öğretmenlik mesleğine ve Giresun kültürüne kendini adamış genç bir akademisyene ait. Genç yaşına rağmen bu uğurda onbirinci kitabını yayınlamış ve yüzlerce makale yazmış ama hiçbir zaman bende varım dememiş mütevazı bir kişilik. Yaptığı başarılı çalışmalarıyla göz dolduran Öğr. Gör. Mevlüt KAYA'nın son kitabı “Belgeler ve Derlemelerle GİRESUN ARAŞTIRMALARI” adını taşımaktadır. 
Öğr. Gör. Mevlüt KAYA eserin ortaya çıkışını önsözde şöyle açıklamaktadır:


“Bu çalışma, bu yıla dek internet üzerinden yayınlanan ve haftalık basılan bazı yerel gazetelerde yazdığım tarih-kültür yazılarımdan ve henüz yayınlanmamış olan yazılarımdan derlenmiş; kimileri yeniden gözden geçirilmek suretiyle, eklemeler, güncellemeler yapılarak güncellenmiş olan metinlerden oluşmaktadır. Çalışmada yer alan yazılar birbirinden bağımsız olsalar da hepsi Giresun'un tarihini oluşturan kesitlerdir ve bu manada Giresun tarihinin birer parçalarını teşkil etmektedirler. İnternet sitelerinde ve gazete sayfalarında kaybolmaması adına, bu parça parça emeklenmiş yazıların bir araya getirilerek kitaplaştırılması fikri, tamamen Giresun'un tarihine, kültürüne hizmet etme kaygısından doğmuştur. Okuyucuya kolaylık olması açısından da yazılar kendi aralarında tasnif edilerek, kitapta bölümler oluşturulmaya çalışılmış, parçaların bütünü sağlaması için hem kronolojik hem de konuca bir bölümlendirmeye gidilmiştir…
Çalışmanın beslendiği kaynaklar arasında; halk kültürüne yönelik alan araştırmaları, derlemeler, basılı ve açık erişimli kitaplar, sözlükler, makaleler, tezler ve bildiriler, TBMM kayıtları, Osmanlı ve Cumhuriyet arşivlerinden elde edilen belgeler, kişisel arşivler ve koleksiyonlar, Giresun'un ve Trabzon'un eski yerel gazeteleri yanında bazı eski ulusal gazeteler ve mecmualar da bulunmaktadır.”(2)  
Önsözde geçen bu cümlelerden anlaşılacağı üzere ayrı ayrı emek verilen makalelerin bir araya toplanarak, Giresun kültürüne kalıcı bir değer bırakma amacı taşıyan eser; kaynak kullanımı konusunda da çok zengin bir yelpazeye sahiptir. Ana metinlerde ilk yayınlanma sırasında kullanılmayan fotoğraf ve belgeler kitapta özellikle kullanılmış ve kıymetli bilgilerin yanında görsel zenginlikte okuyucuya sunulmuştur. Toplamda 87 adet şehir kültürüne katkı sağlayan makale; unutulanları hatırlatmasının yanında, ilk kez yazar tarafından yapılan yeni saptamalarla ortaya çıkan verileri bu kitapla unutulmayacak hale dönüştürmüştür.
Öğr. Gör. Mevlüt KAYA yapılan tasnif sonucu sekiz ana bölüme ayrılan kitabın giriş kısmında bölümlerin içeriği konusunda şu ifadelere yer vermektedir:
“Giresun'un geçmişinden kesitler sunan ve sekiz bölümden oluşan bu çalışmada; ilk bölümde Espiye ilçesinin Karaovacık yaylasına dair önemli bir belgede yazılanları naklederek, yaylalar arasında tarihi bir geçiş noktası olan, onlarca obanın merkezi durumundaki Karaovacık yaylasının eski camiine dair bulguları inceledik. Ayrıca söz konusu belgede geçen adlardan hareketle, Karaovacık yaylasının ad kökenine dair olasılıkları aktardık.
Salname kayıtlarından hareketle, Tirebolu, Görele kazalarına dair önemli bilgilerin derlenerek aktarılmaya çalışıldığı birinci bölümde, 1921'de düşman bombardımanıyla Eynesil kıyısında batırılan Rüsumat-4 adlı geminin başından geçenleri, Eynesil'den yaptığımız derlemeler ve Deniz Kuvvetleri Komutanlığı'nın aktardığı bilgiler ışığında ele aldık.
1930'lu yıllarda Giresun'da teftişler, incelemeler, bayramlar, şenlikler, sosyal yardımlar, belediyelerin kurulması, 1965 ve sonrasında ilçelerin ihtiyaçlarını içeren mektuplar, bazı köylerde yaşanan afetler ve yapılan yardımlar, bazı yerleşim birimlerindeki idari değişiklikler gibi daha pek çok konunun ele alındığı ilk bölümde, oldukça renkli bir sosyokültürel tarih havuzu meydana geldi.
İkinci bölümde, nüfus sayımlarını içeren kaynaklardan hareketle, Espiye, Tirebolu, Görele ve Eynesil'in 1940 yılındaki nüfus durumunu aktarmaya çalıştık.
Üçüncü bölümde Giresun yöresinde ve çevresinde üretimle, ekonomi ile ilgili verileri aktardık. Başta fındık olmak üzere, daha eski tarihlerde tereyağı imali hususunda, yanı sıra yörede üretilen ve ticarete konu olan bazı ürünlere dair bilgileri, salnameler başta olmak üzere, geçmiş dönemin çeşitli kaynaklarından aktarmaya çalıştık. Bu kısımda Giresun'da geçmişte var olan iş kollarına da değindik.
Dördüncü bölümde, Giresun'da eğitim-öğretim faaliyetlerine dair yazılara yer verdik. Bu yazılar, Cumhuriyetin ilk yıllarında ve sonraki süreçte eğitim-öğretim ve yörede okulların açılması konulu belgeler, gazeteler ile diğer kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmıştır.
Beşinci bölümde, yöremizde bazı yerlerin ad kökenlerini irdeledik. Sözlükler, tarihsel kaynaklar ve arşiv belgelerinden yararlanılarak bazı yer adlarının kökenlerini aydınlatmaya çalıştık.
Altıncı bölümde, genel olarak yöremizde eskimiş, unutulmuş sözcük, deyim ve atasözleri üzerinde analizler yapmaya, alan araştırmalarından elde ettiğimiz verileri harmanlanmaya çalıştık.
Yedinci bölümde, yöre insanının bugün unutulmaya yüz tutmuş bazı gelenekleri hakkında bilgiler vererek yöre insanının bugününde, eski yaşantısının izleri sürmeye çalıştık.
Sekizinci ve son bölümde, Giresun'da Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki spor faaliyetlerinden bazılarını aktarmaya çalışarak il sınırları dâhilinde spor kulüplerinin kurulması, spora teşvik gibi konuları işledik.
Çalışmada yer yer ele alınan konularla ilgi dair arşiv belgeleri, dönem fotoğrafları ve bazı görseller sunularak konuların daha iyi anlaşılması adına görsel destek sağlanmaya çalışılmıştır.”(3)
Giresun'un sosyal ve kültürel yapısını gözler önüne seren bu kitap, içinde barındırdığı konu başlıklarıyla son derece önemlidir. Titizlikle hazırlanmıştır. Uzun soluklu bir çalışma ürünüdür. Fotoğraflar ve belgeler konularla ilişkilendirilmiş ve alan araştırmaları ile unutulan değerler yazılı ve görsel olarak okuyucuya sunulmuştur. Yerel arşivlere ve kaynak kişilere dayanan tespitler ulusal arşivlerle de desteklenmiştir. 
Bu önemli esere, Öğr. Gör. Mevlüt KAYA hocamla yaptığımız muhtelif görüşmelerde, küçük katkılarımız olmuştur. Ayrıca arşivimizdeki belge ve fotoğraflar da ihtiyaç duyulan bölümlerde kullanılmıştır. Giresun'da; geçmişe ışık tutan bu çok önemli eseri içinde barındırdığı onlarca konuyla Giresun Kitaplığına kazandıran ve imzalama nezaketi gösteren kıymetli hocama çok teşekkür ediyorum. 
Elbette içerdiği konuların çeşitliliği, önemi, nadirliği ve ilk kez kaleme alınmış olması kitabı son derece kıymetli kılmaktadır. Giresun kitaplığına eklenen bu eser her Giresunlunun kütüphanesinde bulunması ve okunması gereken kaynak niteliğindedir. Tüm bunların yanında benim ve ailem içinde ayrıca önem taşımaktadır. 
Bizleri insan yapan kıstaslardan en önemlilerinden biri de vefadır. Bu aynı zamanda geçmişte yapılan çalışmalara saygı ve minnet duymanın insani karşılıklarından biridir. Bu vesile ile büyük emek ürünü “Belgeler ve Derlemelerle GİRESUN ARAŞTIRMALARI” kitabını rahmetli babam Ö. Erden MENTEŞEOĞLU'na ithaf ederek bizlere çok güzel duygular yaşatan Öğr. Gör. Mevlüt KAYA hocama kendim ve ailem adına sonsuz teşekkürlerimi sunuyorum. Bıkmadan, usanmadan ve engellere aldırış etmeden yaptığı bu çalışmalar karşılıksız kalmayacak, biliyorumki yıllar sonra kendisi gibi özverili, başarılı, çalışkan, mütevazi ve vefalı genç akademisyenler de Mevlüt Kaya'ya ithaflı kitaplar yazacak ve aynı vefayı ona göstereceklerdir.


Kaynaklar
(1), Ömer Erden MENTEŞEOĞLU Özel Arşivi
(2), (3), (Kitap Kapak), Mevlüt KAYA, Belgeler ve Derlemelerle GİRESUN ARAŞTIRMALARI, Arı Sanat Yayınları, İstanbul, 2021 s. 9.10.11.12.

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Hüseyin Gazi Menteşeoğlu --- Okunma


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Yeşilgiresun Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Yeşilgiresun Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA), Anka Haber Ajansı (ANKA) tarafından servis edilen tüm haberler Yeşilgiresun Gazetesi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Yeşilgiresun Gazetesi değil haberi geçen ajanstır.



Anket Önümüzdeki Yıl Fındık Fiyatı Ne Kadar Olmalı?