Fındık Piyasasında Rekabet Engelleniyor mu?

Rekabet hukuku, ticaret yaşamının temel yapı taşlarından birisi olduğu kadar uygulama biçimiyle de özellikleri olan bir alandır. Hiçbir tespit yapmadan bilgi sahibi olmadan rekabet engellendiği iddiası temelsiz kalacağı için sonuca kavuşmaz.
Yasa, mal ve hizmet piyasasında rekabeti engelleyen, bozan, kısıtlayan uygulama ve kararların tümünü önleme amacı taşır. Bu nedenle mutlaka rekabeti engelleyen olayların, durumların somut olarak saptanması gereklidir.
Belirli bir piyasada bir kuruluşun rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi değişkenleri belirleyebilme gücü, hâkim durumu gösterir. Yasa, hâkim teşebbüslerin, bu egemenliklerini kötüye kullanmalarını önlemeyi hedefler. Bu nedenle piyasadaki oyunculardan hangisinin hâkim durumda olduğu iyice saptanmalıdır. Hâkim oyuncunun fiyat üzerinde nasıl oynadığı, arzı ve talebi nasıl etkilediği açığa konulmalıdır.
Rekabet hukukunun yasakladığı durumların, eylemlerin neler olduğuna da bakarak temel çerçeveyi ortaya koyalım: Fiyat, maliyet, kâr gibi unsurlar ile alım ve satım şartlarının önceden tespiti yasaktır. Arz veya talep miktarının kontrolü ve piyasa dışında bu miktarların belirlenmesi de engellenmiştir. Eşit durumdaki kişilere farklı şartların uygulanması men edilmiştir. İddia öne sürülmeden önce bu unsurların varlığı saptanmalıdır.
***
Yeşilgiresun Gazetesinin 22.09. 2021 tarihli sayısında “Tekelci Firmalar İş Başında” başlıklı haberde Giresun Ziraat Odası Başkanının tekelci firmanın fındık fiyatları ile istediği gibi oynayarak piyasayı yönlendiği iddiasını öne sürdüğünü okuduk.
Yine, 24.09.2021 günlü sayısında “GZO'dan Fındıkta Ortak Harekete Destek” başlığındaki haberde aynı kişinin Ferrero'nun tekel oluşturup rekabeti önlediği gerekçesiyle fındık alım ruhsatının iptali için Ordu'da başlatılan girişime destek vereceklerini söylediği haberini de okuduk. Ayrıntılarında Ordu'daki Ticaret Odası, Ticaret Borsası ve Ziraat Odası tarafından Ferrero'nun tekel oluşturup rekabeti önlediği gerekçesiyle kabuklu fındık alım ruhsatının iptali için Rekabet Kurumu'na ortak dava açma kararı verdiği anlaşılmaktadır.
Kısaca, Ordu ilindeki tacirler ile çiftçiler, örgütleri aracılığı ile bildirgeci şirketin rekabeti engellediği iddiasıyla rekabet kuruluna başvurarak, şikayette bulunacakları, dava açacakları anlaşılmaktadır.
***
Haberlerin içeriğinde dava veya şikâyet hakkının nasıl kullanılacağına ilişkin bilgi olmadığı gibi şikâyetin çerçevesine ilişkin de bilgi yoktur. Anımsıyorum, birkaç sene önce de Giresun Ziraat Odası Başkanının, piyasanın hakim şirketini, rekabet kuruluna şikayet ettiğini veya edeceğini haberlerde okumuştuk. Şimdiki de, aynı biçimde içi dolu olmayan ya da sonuca kavuşmayacak bir girişim mi bilmiyorum!?
Şikâyet, yaşanan olayların anlatılmasıyla başlayıp bir talep ile biterek yapılır. Odaların yöneticileri, doğal olarak şikâyet edebilirler. Ancak, bu şikâyetlerinin nitelikli olması gerekli ve zorunludur. Aksi halde, beklenen sonuç ortaya çıkmayacağı gibi ters tepme olasılığı da bulunmaktadır. Bu nedenle dikkatle adım atılmalıdır. Boş teneke gürültüsü çıkarmadan önce sessiz ve sakin olarak tespitlere ve bilgi stokuna ihtiyaç vardır. Rekabet hukukunun özelliği gereği, ilişki ağı somut olarak açıklanmalıdır. İlişki ağının somutluğunun ötesinde bilgi ve belgelerle desteklenmelidir. Belgelere ulaşılamıyorsa bulunduğu yerler tespit edilerek, Rekabet Kurulu'na iletilmelidir.
TMO tarafından açıklanan 27 Liralık fiyatın piyasada % 15 eksiğiyle 22-23 lira düzeyine düşmesinde bildirgeci şirketin etkisi, açıkça ve somut olarak anlatılmak zorundadır. Bildirgeci şirketin, bir yıl içinde aldığı ürünlerin aylara, haftalara ve günlere göre miktarları, alım fiyatındaki değişimler bilinmelidir. Aldığı ürünleri işleme ve satma ve ihraç fiyatı, miktarı gibi bilgilerinde incelenmesi gereklidir. Fiyatı düşürülmesine yönelik girişimlerin varlığını ortaya koyan, somutlayan iletişim bilgileri de önemlidir. Önceki yıllar dâhil olmak üzere mevsimin Eylül ayında açılmasıyla birlikte tüm tacirlerin satın aldığı ürünlerin miktarı ve fiyat analizleri de yapılmalıdır. Özellikle Eylül, Ekim ve Kasım aylarında üreticiden alınan fındık miktarı ve fiyatları analiz edilmelidir. Yine, rekolte ile ilgili haberlerin ortaya saçıldığı, spekülasyonların yapıldığı dönemde bildirgeci şirketin satın aldığı ürünün, miktar ve fiyat olarak gün, gün analizine de ihtiyaç vardır.
Çok genel olarak görülen bildirgeci şirketin bir önceki mevsimin son aylarında yüklü miktarda alım yaptığı, Eylül ayının ikinci yarısından itibaren alımı durdurduğu, piyasada talep yetersizliği nedeniyle fiyatların gevşemesinden itibaren de yavaş yavaş alıma başladığı hissedilmektedir. Ancak, somut tespite ve bilgiye ihtiyaç bulunmaktadır
Başta bildirgeci şirket olmak üzere ihracat yapan tüm firmaların ihraç miktar ve fiyatlarının da gün gün analizi yapılmalıdır. Hem de birkaç yılı kapsayacak biçimde çözümleme yapılmalıdır
Son yirmi yılda, özellikle on yılda fındık ticareti yapan manav niteliğindeki tacirlerin, kaçının işe başladığı, ticari ömürlerinin ne kadar olduğu, kaçının işini bıraktığı, kredi borcu nedeniyle işini bırakanların tespitine de ihtiyaç vardır. Çünkü bildirgeci şirketin, mal alım talebini düşürerek, piyasadaki küçük oyuncuların elindeki stokun artmasına, büyüyen stokun maliyetinin ve borç yükünün artmasına, borç yüküne ödenen faizin birçok küçük ticaret sahibinin batmasına neden olduğu bilinmektedir. Bütün bunlara ilişkin bilgi ve belgelerin sistematik biçimde derlenmesi de şikâyetçilerin şikayet etmeden önce yapması gerekenler arasındadır.
***
Şikâyet hakkını kullanacağını söylemek herkes için mümkündür. Ancak, rekabet hukukunun özelliği nedeniyle somut bulgulara ulaşmadan rekabet engelleniyor iddiasının ters tepebileceğini de bilmek gerekir. Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının güvenilirliği nedeniyle sessiz ve sakince somut bulgulara ulaşması gerekli ve zorunludur. Deyim yerindeyse “atmadan, üfürmeden” çalışılmalıdır! Kamuoyuna “oynamadan” durum tespiti yapılmalıdır! Söylenerek olmaz, söyleyeceksiniz. Söylemek için haklı olmak gerekir. Haklılık da somut bilgi ve tespitlerle olur. Aksi halde ters tepeceğini şimdiden söyleyelim de sonradan neden böyle olumsuz sonuç çıktı denmesin.

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar A. Dursun YILMAZ --- Okunma


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Yeşilgiresun Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Yeşilgiresun Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA) tarafından servis edilen tüm haberler Yeşilgiresun Gazetesi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Yeşilgiresun Gazetesi değil haberi geçen ajanstır.



Anket Sizce Fındık Fiyatı Ne Kadar Olmalı?