HORANDA TOPLUMSALLIK, SPOR

Yaşamdaki etkinliğin bilincinde olma kişiyi hayvandan ayıran başat özelliktir. Kişioğlunun yaşamı devinimlerle başlamıştır. Kişioğlu devinimlerini bilinçle günlük yaşamdakilerin dışında duygusal - düşünsel düzene yükselttiğinde oyun, horan, spor ortaya çıkar.
Halkoyunlarının, horanın, sporun evrimsel tarihi kişioğlu devinimlerinin de tarihidir. Devinimler tapınma törenleriyle, doğa öykünmeleriyle, iş - üretim - emek toprağa bağlılıklarıyla, soyun sürekliliğini sağlama duygulanmalarıyla oyunlara, halk oyunlarına, horana dönüşür. İlk devinimlerden günümüze toplumsallığı, duygusallığı, soyutlamayı, birlikte­liği, dayanışmayı... sevince, erince, mutluluğa, tinsel boşalmaya dönüştürerek evrilir, gelişir. Dik durmadan, kolları kaldırmadan; yere sıkı, sağlam basmadan başlayarak beğeni yaratıcılığıyla ayak, bilek, diz, karın, bel, boyun, baş, omuz, kol, el, göz, mimik... devinimle­riyle görsel sanata dönüşür. Horan, horanımız budur. Tüm devinimlerin gerisinde yüzyıl­ların duygu - düşün - yaşam biçimi; değişen, evrilen yaşam biçimi - öyküsünün soyut, simgesel izleri, anıları vardır. Bu anılar toplumsallığı içeren bireylerin, yaratıcılıklarıyla sü­rekli yenilenerek doruğa, dorana ulaşmıştır... Horan, horanımız budur. Çepni çalgısı, Ku­man çalgısı kemençeyle iç içe, yan yana, karşı karşıya bütünleşerek doruklaşmıştır; doranlaşmıştır.
Yöremizdeki iş - emek - beslenme üçgeninin başat ürünü darının boylandığında, en görkem­li duruma dönüştüğündeki duruşu horanın esinidir. Adını da devinimlerini de bu görkemli duruştan alır. Çitlerde, tarlalarda kemreli toprağa güçlü cırmıklarıyla sıkı sıkıya tu­tunmuş, boy atmış; gülünü, pürçeğini vermiş, boylanmış, tanesini toprağa atanların boyunu geçmiş; kuzusunu, kellesini büyütmeye başlamış... darının yel vurdukça eğimli kollarının yapraklarının savruluşu horanımızın esinidir. Bu görüntü soyutlanarak, simgelenerek be verimli ürün dileğinin, inancının töreni olarak başlamıştır. Giderek bu darıya öykünme yetenekli, yaratıcı kişiler eliyle duyguları, beslenmeyle ilgili devinimleri, içsel erin­ci kendinde toplayarak horana dönüşmüştür. Canlı, yaşam dolu, dorana durmuş, doran vermiş, doran atmış darının öykünmesinden doğan horanımız inançsal, toplumsal törenlerin bir­likteliğiyle en az iki yüzyıl bu işleviyle gelişerek yaşamıştır... İnançsal, toplumsal dönüşüme koşut bu işlevi giderek yerini düğünde, bayramda, eğlencede, otçu bayramlarında, bireysel - toplumsal sevinç, mutluluk, başarı dışavurumlarında sığınılan, başvurulan içsel coşkuya, boşalmaya bırakmıştır...
Kemençe gibi horan da adıyla, devinimleriyle "çok devingen, atak, güleryüzlü, sıcak, yerinde duramayan, sırım gibi" Çepnilerindir, bizimdir.
Kim ne derse desin, hangi dereden su getirirse getirsin HORAN adıyla da bizimdir, çepni dilidir, TÜRKÇEDİR.
Öykündüğü TÜRKÇE olan DARININ en görkemli duruşu olan DORANDAN gelir. Kökü de eki de TÜRKÇEDİR. TOR-AN DOR-AN olmuş, DOR-AN da HORAN olmuştur. -AN ekiyle türeyen başka örnekler de vardır dilimizde: BAY-AN, BEL-EN, ÇİT-EN, KIZ-AN, TAR-AN, SAZ - AN, KÖK - EN, KIR - AN, ÖZ - EN, OĞL - AN... HAH-AN... SAP-AN...
Horan kırsal kesimin, tarım toplumunun, köylülüğün birlikteliğini, bütünlüğünü sağlan güçlü, köklü bir sanat, ekin öğesidir. Toplumda uyuşum, boşalım, paylaşım...sağlar. Günümüzdeki kent toplumu için de birbirinden iyice kopan bireyleri bütünleştirmede etkili olabilir. Özellikle özel törenler, özel günler, bayramlar, gezginlere yönelik etkinlikler, panayırlar, fuarlar, şenlikler... sanat gösterisine dönüşen horanın bireyler arasında birliktelik sağlayışına örnektir... Gelenekselleşmeye doğru giden GÖRELE KEMENÇE HORAN GÜNLERİ bunun somut örneğidir. Özellikle 2019 yılındaki etkinlikte HORAN, Görele HORANI yoğun katılımıyla neredeyse tüm Doğu Karadeniz'i ilgilenenleriyle Görele'de birleştir­di.
Günümüzde tüm halk oyunlarında olduğu gibi Horan da gösteri sanatına dönüşüyor, kentlerde, büyük kentlerde...
Halk Oyunu yarışmalarında topluluklar değerlendirilirken; müzikten, müzikle uyumdan, alana girişten, alandan çıkıştan; sunumdan, giysilerden, jest - mimiklerden ; baş, omuz, kol, ayak devinimlerinden, eğilmelerden, çökmelerden, giysilerden, düzenlemeden... gerektiğinde pu­an kırılmaktadır. Oyunların belli bir "zamanda" oynanması gerekmektedir. Süre ölçümü yapılmaktadır...
Bu yönüyle halk oyunlarını, horanı "spor" olarak düşünebiliriz. Su balesi, buz dansı ritmik cimnastik... gibi. Bu düşünce yalnız yarışmalardaki horan sunumlarıyla sınırlıdır.
Oyun, horan gönüllü yapılan bir eylemdir. Eylem gerçekleştiğinde "enerji fazlası" atılır. İçsel boşalım sağlanır. Öykünme, benzetmece içgüdüsü doyurulur. Tensel devinim yete­neği ortaya çıkar. Duygusal varsıllık, coşkunluk, anılar, çağrışımlar izleri yaşanır...
Sporun; bireyin topluma uyum sağlamakta, kişilerin tin, ten sağlığını güvence altına almakta önemli olduğunu biliyoruz. Topluma uyumsuzluk sonucu bireyin fiziksel, tinsel yapısı bozulur. Bunun giderilmesinde spor önemlidir. Uyumlu kişiler yaşadığı toplumun, yer yüzünün ekinsel, toplumsal, yönetimsel, düşünsel, doğasal yapısına da duyarlı olur...
Horanı birincil işlevi dışında spor olarak da yaygınlaştırabiliriz. Kitle sporu olarak horan çok devingen yapısıyla tenimizin tüm organlarının devinimi açısından çok ya­rarlı spor sayılan yüzmeden de Önemlidir.
Her yerde yapılabilir. Her yerde oynanabilir. Yürürken, işe giderken, evde, balkonda, işyerinde, okulda, caddede, sokakta, alanda, salonda, terasta, tarlada, bahçede, AVM'de, araçta.. Horan her yerde oynanır... Spor olarak baktığımızda horan tüm kasları, eklemleri çalış­tırır. Kemikler güçlenir, yenilenir. Kaslarda glikoz yakılır, miyoglobini artırır. Böylece oksijenin hücre içine almışı, hücrece kullanılışı kolaylaşır. Karbohdihitrat, yağlar ko­lay yakılır. Enerji elde edilir. Verim artar. Kaslar durağan olmaktan çıkar, etkinleşir. Böylece kılcal damarların tümü çalışır. Dolaşım iyileşir, düzene girer... Kalp, kan akışı düzene girer...
Sağlıklı yaşam için küçükten büyüğe HORANDAN yararlanılabilir. Düzenli, bilinçli horan oynandığında, horan bir ten çalışması, spor olarak ele alındığında devinim, solu­num, dolaşım düzenekleri başta olmak üzenetüm düzeneklerimiz olumlu gelişir.
HORAN sağlıktır. HORANIN yaşı başı yoktur. Her yaşta oynanır. Horan oynayan yaşlandı­ğının ayrımına varmaz. Tensel, tinsel olarak genç kalır. Yaşlıysa yaşlılığı sağlıklıdır.
Sağlıklı olmak için Horana. Nerede olursanız olun. Görele HORAN ezgisi, Görele Horan görseli bulun. Epeydir "Görele Horan Klibi Modası" başladı. Bölge türkücülerinden Göre­le Horan söylemeyen kalmadı... "Mavi Karadeniz" yayımlıyor. "İnternette" de var... Bulun, yerinizde duramazsınız... Horan oynayın. Spor yapın. 'Jimnastik aletlerine" boş verin.
Bir kez olsun beni dinleyin. Horan oynayın... Horan havası dinleyin. İlle de GÖRELE HORANI
Benden yazması, söylemesi...

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Hayrettin Günay --- Okunma


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Yeşilgiresun Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Yeşilgiresun Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA) tarafından servis edilen tüm haberler Yeşilgiresun Gazetesi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Yeşilgiresun Gazetesi değil haberi geçen ajanstır.



Anket Fındığa verilen 22.5 TL Fiyatı Nasıl Buldunuz?