GÖKHUN YILMAZ VE OSMANLI DÖNEMİ KARTPOSTAL EDİTÖRLERİ

Kartpostal dünyası, bir ay kadar önce alanında ilk kez yayınlanan bir kitapla taçlandı. Sayın Gökhun Yılmaz tarafından 10 yıllık titiz bir araştırma sonucu ortaya çıkan kitap 1895-1923 yıllarını kapsamaktadır. Anadolu, Trakya ve İstanbul’daki resimli kartpostal ticareti ve editörlüğü yapmış kişileri ve onlara ait kartpostalları konu almaktadır. 

    Önsöz’de belirtildiği gibi, kitap konunun meraklıları ve koleksiyoncular için bir başlangıçtır. 10 yıllık bir süreçte sayısız araştırma belgesine ulaşılmış ve kitaplar incelenmiştir. Konu seçimi ise tarih sevgisi ve kartpostallara olan merakın bir getirisidir. Kartofillere ve kartpostal koleksiyonculuğuna başlamak isteyen gençlere rehber bir kitap olarak sunulmuştur. (1) 

    Kapsam olarak, editörlerin sırasıyla meslekleri, iş ve ev adresleri, yaklaşık kartpostal çeşitleri, nadirlik dereceleri, kartpostallarını hangi matbaada bastırdıkları, çalıştığı fotoğrafçılar ve vatandaşlıkları ön plan olarak araştırılmıştır. En zor işlem ise editörlerin ve onlara ait kartpostal çeşitlerinin belirlenmesi olmuştur. Yaklaşık olarak incelenen kartpostal sayısı üç milyon civarındadır. Yirmiye yakın müzayede firması takip edilmiş ve koleksiyonerlerden yardım alınmıştır. (2)  

    Resimli kartpostallardan önce antiye adını verdiğimiz bir yüzü alıcının adı soyadı ve adres bilgisi diğer yüzü ise yazılacak mesaj için hazırlanmış resimsiz kartlar kullanılmakta idi. 

1 Ekim 1869’da ilk kez kullanılmaya başlayan antiyeler, Avusturya’da pul baskılı olarak satışa sunulmuştur. 25 Haziran 1870 tarihinde ise Almanya’da kullanılmıştır. 1874 yılında Osmanlı Devleti’nin de dâhil olduğu Dünya Posta Birliği kurulmuş, ilk kongrede ise kartların uygulama ve postalama fiyatları belirlenmiştir. Antiyeler Osmanlı Posta İdaresi’nde ise 1877’de piyasaya sürülmüştür. (3)  

    Dünyada ilk resimli kartpostalı kimin tasarladığı ile ilgili net bir bilgiye ulaşılamamıştır. 19. yüzyılın son çeyreğinde ortaya çıktığını söylemek ve kabul etmek en doğrusudur. Osmanlı topraklarında ilk resimli kartpostal 1895 yılında Max Fruchtermann’ın Emil Pinkau matbaasında bastırıp satışa sunduğu kartlardır. İstanbul’da bulunan temsilciler ve kartpostal tüccarları sipariş aldıkları kartpostalları dönemin en iyi matbaa tekniğine sahip olan Alman matbaalarında bastırıyorlardı. Almanya dışında çok az da olsa Fransa ve İtalya matbaaları da tercih ediliyordu. (4) 

Araştırmalar sonunda 66 Levanten, 65 Rum, 55 Ermeni, 38 Müslüman ve 36 Yahudi kökenli editöre ulaşılmıştır. (5)   

1895-1923 yılları Osmanlı dönemi kartpostal pazarında bulunan editörlerin, yabancı editörler ile birlikte yaklaşık 20.000 çeşit kartpostal bastırdıkları tahmin edilmektedir. Matbaaların siyah beyaz kartlardan en az 1.000 adet bastığı bilinmektedir. Bu rakamdan yola çıkışla minimum 20 milyon kart basıldığı, I. Dünya Savaşı’nda rakamlar düşse de toplamda 100 milyon adeti geçtiği düşünülmektedir.  (6) 

Kartposalların nadirlik oranı o yıllarda ne kadar basıldığı ve ne kadar satıldığı ile alakalıdır. Az ilgi gören ve doğal olarak az basılan kartların günümüze ulaşması daha zordur. Bu kartlara nadir olarak rastlanır. Anadolu kartpostalları da kolay bulunmaz ve dolayısı ile nadirlik oranları, İstanbul ve İzmir kartlarına göre her zaman daha yüksektir. Koleksiyonerler için en zor olan da bu nadir kartların bulunması ve koleksiyona eklenmesidir. Nadirlik oranları arttıkça ekonomik değerleri de artmaktadır.  (7) 

Eserde toplamda 31 şehir ve 263 editör yer almaktadır. Giresun adına incelenen Chr. S. Abajides, Thovmas Karakachian ve Georges N. Kambouroglu olmak üzere üç editör bulunmaktadır. 100-101 ve 102 nci sayfalar Giresun’a ayrılmıştır. Toplamda dört adet kart kullanılmıştır. Kartların nadirlik dereceleri 5RRRRR (En yüksek nadirlik derecesi), 4RRRR (Aşırı derece nadir), 3RRR (Son derece nadir) ve 3RRR (Son derece nadir) olarak belirlenmiştir. 

    İlk Giresun kartpostalları 1895’li yıllara dayanmaktadır. Ancak kartpostallarda kullanılan fotoğrafların çok daha eski tarihli olduğunu söyleyebiliriz. Max Fruchtermann editörlüğünde bastırılan iki parçalı Giresun Kartpostalında kullanılan fotoğraflar 1886 yılına kadar inmektedir. Uzun yıllar Hükümet Konağı olarak kullanılan, günümüzde Giresun Üniversitesi Rektörlüğüne tahsis edilen ve şehrin simgesi haline gelmiş olan bina bu fotoğraflarda bulunmamaktadır. 

     İstanbul editörü Max Fruchtermann gibi yine İstanbul editörü olan (F.A.C.) Fratelli Abeni’nin de bir adet Giresun kartpostalı bulunmaktadır. Trabzonlu editörler Osman Nuri, Cocouli Freres ve Hatchik Tcholakıan’ın da Giresun kartpostalları basılmıştır. Yine Trabzonlu editör Kitabı Hamdi Başman’ın elimizde bir adet Tirebolu kartpostalı mevcuttur. Samsunlu editör Simeon Tjigtemoglou da Giresun kartpostalı olan editörlerden biridir. 

    Chr. S. Abajides, Georges N. Kambouroglu  ve Thovmas Karakachian Giresunlu editörler olup; en önemli editör Thovmas Karakachian’dır. Kendi adına 1’den başlayıp 26 numaraya kadar devam eden Giresun kartpostalı olan Thovmas Karakachian’nın serisi henüz tamamlanamamıştır. Bildiğimiz kadarı ile hiçbir kartofılde 26 kartın tamamı yoktur Bilinmeyen kartlarının olduğu da düşünülmektedir. 

    Kartpostal koleksiyoncularının sayısı günümüzde artarak devam etmektedir. Tarihe ve şehrin geçmişine ilgi duyanlar, eski fotoğrafları ve kartları topladığı sürece asırlık, geçmişe sahip bu kültür varlıkları korunacak ve üzerinde adı yazan editörler her zaman anılacaktır. Sayın Gökhun Yılmaz ile beni sosyal medyada bir araya getiren de bu kartpostallar olmuştur. 2016 yılına uzanan görüşmelerimiz Giresun kartları ve editörleri üzerine yoğunlaşmıştır. Bu konudaki engin bilgisi ve araştırmaları, böyle mükemmel bir kitabı ortaya çıkarmıştır. Kartpostal dünyasında yaşanan kaynak sorunu bu kitapla büyük ölçüde çözülmüştür. 407 sayfasını tek tek ve uzun uzun incelemeye değer bulacağınız Osmanlı Dönemi Kartpostal Editörleri 1895-1923 Anadolu, Trakya ve İstanbul kitabında Giresun kartpostalları ile yer almak benim için gurur vericidir. Alanında ilk ve tek olan bu kıymetli kitabı kartpostal dünyasına kazandırdığınız için sonsuz teşekkürler Gökhun Yılmaz.

Kaynaklar:

Kaynak Kitap 

(1) (2) (3) (4) (5)  (6)  (7)  Osmanlı Dönemi Kartpostal Editörleri 1895-1923 Anadolu, Trakya ve İstanbul, Gökhun Yılmaz, Yek Matbaacılık Sanayi ve Ticaret Ltd.Şti., İstanbul, Eylül 2019, s. 5,15,17,18,31, 100,101,102

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Hüseyin Gazi Menteşeoğlu --- Okunma


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Yeşilgiresun Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Yeşilgiresun Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA) tarafından servis edilen tüm haberler Yeşilgiresun Gazetesi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Yeşilgiresun Gazetesi değil haberi geçen ajanstır.



Anket Sizce Fındık Fiyatı Ne Kadar Olmalı?