• 15 Aralık 2019, Pazar 16:43
HüseyinGazi Menteşeoğlu

Hüseyin Gazi Menteşeoğlu

Fındığın Başkenti Giresun’da, Fındık Üzerine Bir Araştırma (XV)

Fındık; Cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren önemli bir ihracat ürünü olarak dikkat çekmeyi başarmıştır. Mustafa Kemal Atatürk’ün talimatları ile 30 Mayıs 1926 tarihinde Giresun’da bir Fındık Borsası’nın kurulması kararı verilmiş ve tamamlanan işlemlerin ardından 01.08.1926 tarihinde Giresun Ticaret ve Fındık Borsası faaliyetlerine başlamıştır.
01 Ağustos 1931 tarihinde Milli bir müessese olan İş Limited Şirketi kurulmuştur. Merkezi İstanbul’da olan şirket, standart tip fındığı ilk ortaya koyan firmadır. 1939 yılında kapanması ile bölgede kooperatifçilik devri başlamıştır. (59) 
10 Ekim 1935 tarihinde, dönemin Ekonomi Bakanı Celal Bayar’ın himayesinde, Ankara’da “Birinci Ulusal Fındık Kongresi” toplanmıştır. Fındık tüm yönleri ile ciddi anlamda masaya yatırılmış ve üretiminden satışına kadar, sorunlara çözüm yolları aranmıştır. Aynı dönemde bir Fındık Nizamnamesi hazırlanarak yürürlüğe konulmuştur. 1936 yılında şimdiki adı "Fındık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü" olan “Giresun Fındık İstasyonu” kurulmuştur. 
Tarımsal üretimi artırmak ve etkin tarım politikaları uygulamak adına çalışmalara devam eden Mustafa Kemal Atatürk’ün 01 Kasım 1937’de Türkiye Büyük Millet Meclisi’ni açış konuşmalarında; “Fındık başta olmak üzere diğer belli başlı ürünlerimizi de ilgilendiren birlikler kurulmalıdır.” sözleri; Giresun’da Fındık Tarım Satış Kooperatifleri Birliği’nin de kuruluş talimatı olmuştur. (60) 
Birliğin kuruluş aşaması Kemal Peker tarafından şöyle aktarılmaktadır: “ İktisat Vekâleti Teftiş Heyeti’nden Nabi Ataç, Orhan Dümer ve Ziraat Bankası Kredi Kooperatifleri Umum Müdür Muavini Şükrü Ulay’ın iştiraki ile 1938 yılında fındık bölgesinde iki ay gibi kısa bir zaman içerisinde 5 (beş) satış kooperatifi tesis ettirilerek, bunların idare mekanizmasını elinde bulundurmak üzere faaliyete geçirilmiş olan Fındık Tarım Satış Kooperatifleri Birliği’nin resmi kayıtlara göre 28.07.1938 tarihinde kuruluş formalitesi ikmal edilerek 13.08.1938 de fiilen işe başlamıştır.” (61)
21.10.1935 tarihinde kabul edilen 2834 Sayılı Tarım Satış Kooperatifleri ve Birlikleri Hakkındaki Kanun, 02.11.1935 tarihinde neşredilmiştir. Kanun’un I. Fasıl Kuruluş ve Ergeleri Bölümü 2 nci Maddesinde “En az 3 (üç) tarım satış kooperatifi, satışını yaptıkları ürünlerin çıkat ve piyasa merkezlerinde, Ekonomi Bakanlığı’nın onaması ile bir Tarım Satış Kooperatifleri Birliği kurarlar” hükmü yer almaktadır. İşte bu hüküm kapsamında 1938 yılında bölgede tesis edilen 5 (beş) satış kooperatifi bir araya gelerek kısa adı Fiskobirlik olan Giresun Fındık Tarım Satış Kooperatifleri Birliği’ni kurmuştur. (62) 
Giresun, Bulancak, Keşap, Ordu ve Trabzon Fındık Tarım Satış Kooperatifleri, Ana Mukavelename’yi imzalayarak Birliği kuran ilk kooperatifler olmuştur.
2834 Sayılı Tarım Satış Kooperatifleri ve Birlikleri Kanunu, Tarım Satış Kooperatif Birlikleri Ana Mukavelename’si  (Fındık için düzenlenmiş olan); Kooperatifin İş Bölgesi ve Merkezi başlıklı 2 nci Maddesinde "Tarım Satış Kooperatifinin Yönetim Merkezi Giresun olup; Karadeniz Fındık İstihsal İş Bölgesi Dâhilindedir." şeklinde tescil edilmiştir. 
 Ana Mukavelename’nin diğer bazı maddeleri ise şöyledir:
III üncü Fasıl, Kapital, Paylar, Sorav bölümü Madde 11: Kapitalin en az haddi 4.000 Lira olarak belirlenmiştir. 
III üncü Fasıl, Kapital, Paylar, Sorav bölümü Madde 12: Ortaklık payı tutarı 50 Lira, Fındık için ortaklık payı %80 olarak işlenmiştir.  
V. Fasıl, Ürünler Üzerine Muamele bölümü Madde 44: “Birliğin satışı ile uğraşacağı baş ürün Fındık’tır” ibaresi yer almıştır. (63) 
VI. Fasıl Muhasebe ve Kontrol Bölümü İş Yılı ve Hesap Kesimi Madde 54: “İş yılı; 01 Mayıs tarihinden 30 Nisan tarihine kadar sürer. Kuruluş yılında iş yılı, ana mukavelenamenin ilanından başlar ve ilanı takip eden 30 Nisan 1939 tarihinde biter.” hükmü yer almıştır. (64)

Kaynaklar:
(59),(61) Fındık Tarihçe, Tarım, Kültür, Ticaret, İstihlak Bakımlarından, Kemal Peker, Yeşilgireson Matbaası, Giresun, 1947,1948, s.133,166
(60) http://www.giresuntb.org.tr/FindikTicaretTarihi 
(63), (64), 2834 Sayılı Sayılı Tarım Satış Kooperatifleri ve Birlikleri Kanunu, Tarım Satış Kooperatif Birlikleri Ana Mukavelename’si, Zıraat Bankası Umum Müdürlüğü, Marifet Basımevi, İstanbul, 1937, s.20,27,41,46
Fotoğraf, Belge ve Tablolar:
2834 Sayılı Tarım Satış Kooperatifleri ve Birlikleri Hakkında Kanun (Hüseyin Gazi Menteşeoğlu Arşivi)


MAKALEYE YORUM YAZIN

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.


yukarı çık