• 28 Kasım 2019, Perşembe 16:23
HüseyinGazi Menteşeoğlu

Hüseyin Gazi Menteşeoğlu

Fındığın Başkenti Giresun’da, Fındık Üzerine Bir Araştırma (XIII)

Mani demeye geldim, 
Fındık yemeye geldim.
Meramım fındık değil,
Yâri görmeye geldim. 

Haydi dediğin olsun,
Koynun fındıkla dolsun.
Tarla toprak neyine,  
Güzel bir yârin olsun.

Fındığı toplayalım,
Dibinde kışlayalım.
Kemençeler çalınca.
Horona başlayalım.(42)

Fındığın halkbilimdeki yeri sadece türküler ve manilerle sınırlı değildi. Her konuda olduğu gibi bilmecelerde ve rüyalarda bile fındığın kendince anlamları vardı. 

Fındık üreticisinin paraya en çok ihtiyacının olduğu dönem fındık toplama sezonuydu. Bahçelerde son hazırlıkların yapılması, işçilerin yevmiyesi ve yemekler için kumanya ihtiyacı bu dönemde zirve yapıyordu. Hal böyle ulunca da harmanda duran fındığın bir kısmı ister istemez, fındıklıklardan şehrin merkezine, bazen bir torba, bazen de at veya katır yüküyle pazara indiriliyordu.

Fındıklıktan aşağı,
Ben inemem inemem.
Küçüceksin sen yârim,
Sözüne güvenemem.(43)      

Fındığın acil ihtiyaçlar için şehre inişini fırsat bilen bir kısım tüccar, muhtelif geliş yollarını keserek, mevcut pazar yerlerine ulaşmadan, üreticinin elinden ürünü alıyordu. Üreticiye hizmet gibi gösterilmeye çalışılan bu durum aslında ürünü ucuza kapatmaktan başka bir amaç taşımıyordu. 

Yüklensin arabalar,
Seksen okka çuvallar,
Fındık hazır olunca,
Şenlenir çarşı Pazar.(44)    

Çarşı-pazarı şenlendirecek olan fındıkların daha şehre girmeden düşük fiyattan işlem görmesi, Giresun’da resmi fındık satış yerlerinin belirlenmesine vesile oldu. 

Giresun Merkez’de:
1-    İskele’den Hacımiktat Camii’sine kadar olan Yalıpazarı,
2-    Çarşı Fındık Pazarı,
3-    Sokakbaşı’nda yeni pazar mahalli,
4-    Keşap Nahiyesi’nde, hükümet önü ve civarı,
5-    Yolağzı’ndaki pazar mahalli,
6-    Dereli Nahiyesi’nde hükümet civarı ve pazar mahalli, (45)

Cuma günü giderim,
Giresun pazarına.
Fazla gezme burada,
Gız gelirsin nazara.

Yârim gitti pazara,
Tutulursun nazara.
Sana nazar edenler,
Kendi girsin mezara.(46)

Bulancak’ta:
1-    Bulancak hükümet ve belediye civarındaki eski fındık pazarı ve kadınlar pazarı mahalli,
2-    Piraziz Nahiyesi’nde; hükümet civarı ve kahveler yanı. (47)
Hey Giresun Bulancak,
Bu iş nasıl olacak.
İkimizin günahı,
Babandan sorulacak.(48)

Tirebolu’da:
1-    Tirebolu’da Belediye karşısındaki eski fındık pazarı ve mezarlık civarı,
2-    Halkova’da camiönü mevkii,
3-    Epsiye Nahiyesi’nde çeşme civarı ve hükümet önü,
4-    Camiyanı’nda eski pazar mevkii,
5-    Yağlıkuyumcu’da pazar mevkii, (49)
Görele’de:
1-    Merkezde iskele civarındaki eski fındık pazarı ve konakdüzü,
2-    Eynesil’de hükümet civarı,
3-    Çanakçı’da karakol civarı,
4-    Cimidi’de pazar mahalli,
5-    Çavuşlu’da eski fındık pazarı. (50)
Giresun ve çevresinde haftada dört gün kurulan pazar yerleri ve günleri ise; pazartesi günü Giresun ve Espiye,  çarşamba günü Keşap,  Perşembe günü Piraziz, cumartesi günü ise Bulancak olarak belirlenmişti. (51)
Fındık Giresunlular için her zaman bir bilmece olmuştu. Pürçeklerin çokluğu, çotanakların dalları eğmesi aslında o kadar da önemli değildi. Kışın vuracak bir don, yazın esecek bir rüzgâr her şeyi altüst edebilirdi. Ne kadar fındık olacağı, ancak ve ancak fındık harmana geldiğinde belli oluyordu. Türkülerde, manilerde yer alan fındık, bir bilmeceye de konu olmuş ve bu bilmece dilden dile dolaşarak günümüze kadar ulaşmıştı.  

Sonbaharda pürçeklenir,
İlkbaharda çiçeklenir, 
Yaz kış gemilere yüklenir, 
Bilin bakalım bu nedir.(52)

Giresunluların rüyalarını bazen süsleyen, bazen de kâbusa dönüştüren fındık, rüya tabirlerinde ise şöyle yorumlanmıştı:

Rüyada fındık yemek, ele para geçeceğine, birine fındık vermek ya da satmak, toplu para harcanacağına işarettir. Birinin fındık vermesi ve birinden fındık almak, bir yerden yardım geleceğine yorumlanır. Taze fındık tazeliğe, kabuklu fındık güçlüğe, iç fındık kolaylığa, kuru fındık gençliğe ve zindeliğe işarettir. (53)

Kaynaklar
Kaynak Kitaplar:
(42),(43),(44),(46),(48),(44),(53),Giresun Halkbilimi, Ö. Erden Menteşeoğlu (Yayımlanmamış)  

(45),(47),(43),(49),(50),(51),(52), Fındık Tarihçe, Tarım, Kültür, Ticaret, İstihlak Bakımlarından, Kemal Peker, Yeşilgireson Matbaası, Giresun, 1947,1948, s. 36,140,141

Fotoğrafar:
Hüseyin Gazi Menteşeoğlu


MAKALEYE YORUM YAZIN

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.


yukarı çık