• 14 Kasım 2019, Perşembe 16:33
HüseyinGazi Menteşeoğlu

Hüseyin Gazi Menteşeoğlu

Fındığın Başkenti Giresun'da, Fındık Üzerine Bir Araştırma (XI)

Kemal Peker 1947-1948 tarihli olarak geçen ve Yeşilgiresun Matbaası'nda yayımlanan “Fındık” isimli kitabının kapağında “Fındık Türkiye için bir mahsul olmaktan çıkmış, bir dış ticaret ürünü olarak pazara girmiştir.” ifadesini kullanmaktadır. 
Bu vesile ile eserinde fındık ticareti ile iştigal eden firmalardan da söz etmektedir. Giresun'da Türk firmalarından Feridunzade Hacı Hasan, Sarımahmutzade Eşref, Sarıalemdazade İsmail, Tacalizade Mustafa, Hacıali Ağazade Kaşif, Akifzade Fahri… gibi isimler aktarmaktadır.
Rum tebaadan Dört Kardeş Pisaniler, Kaptan Yorgi ve Mavridi Oğulları, İngiliz Vital firması ve Alman P.P. Danielson firmalarını da yabancı kökenli firmalar olarak bildirmektedir. 
Şirket-i İttifakiye; hakkındaki düşüncelerini ise Türklerin fındık ihracat işlerini toplu olarak ele alması şeklinde nitelendirmiş ve 1879'da Tacalizade Mustafa ve Hacıali Ağazade Kaşif efendilerin başarısı olarak görmüştür. Triesta'de açılan şube aracılığı ile Avrupa, İskenderiye ve Budapeşte'ye yapılan ihracatlardan övgü ile söz etmiştir. 
Kaptan Yorgi'den dönemin önemli fındık ihracatçılarından biri olarak bahsetmiştir.  Fındık kırma işlerine önem verdiğini ve Marsilya ile olan ticari girişimlerini aktarmıştır. (33)  
Pisani Müessesinde; Homer Pisani'nin 50 yıl önce Almanya'ya giderek Hamburg'da fındık ticaretinde büyük miktarda işler yaptığı ve Rikartsen Firması ile birleştiğini ayrıca Dünya Kuru Meyve Kralı unvanını aldığını belirtmektedir. Diğer kardeşlerden George Pisani'nin I. Dünya savası sırasında Rusya üzerinden Londra'ya, üçüncü kardeş Aleko Pisani'nin bir müddet İstanbul'da yaşadıktan sonra Marsilya'ya ve dördüncü kardeş Harilavus Pisani'nin ise Trieste'ye yerleşerek 50 yıldır fındık ticareti ile uğraştığı bilgisini vermektedir. 
Hochstrasser ve Şürekâsı; bir İsviçre firmasıdır. Türkiye'ye pazarına girişi 1852 yılına kadar dayanmaktadır. Yani fındık ticareti ile iştigal eden en eski firmalardan biridir. Merkezi Zürih'tedir. Köstence, Marsilya ve İtalya'ya ihracatlar gerçekleştirmiştir. Giresun'daki şubesini II. Dünya Savaşı nedeniyle 30 Eylül 1941 tarihinde kapatarak İskelebaşı'ndaki büyük fabrika binası Mehmet Ergun'a satılmıştır.
Vital Kumpanyası; bir İngiliz firmasıdır. Giresun piyasasına sattığı mısırlara karşılık fındık mubayaa ederek New-York, Liverpool ve Marsilya'ya ihracatlar yapmıştır. (34)
J.J. Hochstrasser; Hochstrasser ve Şürekâsı müessesesi ortaklarındandır. 1926 yılında müesseseden ayrılarak kendi adına fındık ticareti ile uğraşmıştır. 1934 yılında faaliyetine son vermiştir. 
P.P. Danielsen; 1926 yılından itibaren Karadeniz fındık bölgesindeki bütün şehir ve kasabalarda kuru meyve ve fındık üzerine büyük çapta işler yapmıştır. Trabzon'daki şubesini açmadan, Almanya'da tahsil görmüş ve memleketine dönerek elekli fındık kırma fabrikasını kuran Bekârzade Şevki ile iş yapmıştır. Bir müddet sonra aynı şekilde bir elekli fabrika yaptırmış ve 17 yıl faaliyet göstermiştir. 1943 yılında kapanmıştır. 
Giresun Fındık Şirketi; fındık kırıcılığı ve alım – satımı ile uğraşanların bir araya gelmesi ile kurulmuştur. Ortaklar arasında çıkan anlaşmazlıklar nedeni ile birkaç yıl içinde her hangi bir faaliyet göstermeden kapanmıştır.  
 Giresun Fındık İhracat Şirketi; Giresun Fındık Şirketi ortaklarından bir kısmının bir araya gelmesi ile kurulmuş ancak bu şirkette herhangi bir faaliyet gösteremeden kapanmıştır. 
İş Limited Şirketi; 01 Ağustos 1931 tarihinde Milli bir müessese olarak kurulmuştur. Merkezi İstanbul'dadır. Standart tip fındığı ilk ortaya koyan firmadır. 1939 yılında kapanması ile bölgede kooperatifçilik devri başlamıştır. (36)
Kuru Meyve ve Türk Limited Şirketi; P.P. Danielsen firmasının Karadeniz kıyılarındaki faaliyetine son vermesinin ardından Rikertsen nam ve hesabına bu boşluğun doldurulması amacı ile aynı firmanın müdürleri tarafından kurulmuştur. Almanya ile münasebetlerin kesilmesi ile çalışmalarına son vermiştir. 
Türk Ticaret Kolektif Şirketi; 1943 yılında Mehmet Şener ve arkadaşları tarafından kurulmuştur. Mehmet Şener 1929 yılında fındık ticaretinde büyük atılımlar yapmış, Karadeniz Vapuru'na 2000 çuval kadar iç fındık yükleyerek İstanbul piyasasını elinde tutmayı başarmış biridir. Bu vesile ile fındık fiyatlarının da 180-200 kuruş yükselmesinde pay sahibi olmuştur. Ancak yükselen fiyatlar karşısında Avrupalı alıcılar diğer fındık üreten ülkelerdeki fiyatlara aşırı tenzilat uygulayınca tutunamamış ve piyasadan çekilmiştir. (37)

Kaynaklar

Kaynak Kitaplar:
(33) (34) (35) (36) (37)Fındık Tarihçe, Tarım, Kültür, Ticaret, İstihlak Bakımlarından, Kemal Peker, Yeşilgireson Matbaası, Giresun, 1947-1948,  sayfa 128-135 arası
Fotoğraflar
Hüseyin Gazi Menteşeoğlu Arşivi        


MAKALEYE YORUM YAZIN

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.


yukarı çık