• 10 Ekim 2019, Perşembe 16:48
HüseyinGazi Menteşeoğlu

Hüseyin Gazi Menteşeoğlu

Fındığın Başkenti Giresun'da, Fındık Üzerine Bir Araştırma (VI)

1910 yılında Giresun'da matbaanın kurulması ile gazete, dergi ve çeşitli kitaplar yayımlanmaya başladı. Kitaplar dönemin şartları göz önüne alındığında daha çok risale türünde idi. Şehrin en büyük gelir kaynağı fındıkta ilgili haberler gazetelerde yer alırken, fındık tarımı ile ilgili ilk risalelerden biri de Giresun'da basıldı. “Tatbikat-ı Ziraiyye ve Kimyevi Gübrelerin Fındıklar Üzerindeki Tesir ve Muhassenâtını ve Suret-i İstima-lini Rehber” adını taşıyan kitap 34 sayfa idi. Giresun Matbaası'nda 1328 (1912) tarihinde yayımlandı. Aynı zamanda Giresun Işık gazetesinde zirai tefrikaları yayımlanan Gamlızade Osman Hilmi Bey tarafından hazırlanmıştı. Yazar kitabın kapağına bütün gelirini Giresun'da bir okula bağışladığını da not düşmüştü. (20)
Dönemin Giresun Mebuslarından Hakkı Tarık Us beyefendi Osmanlıca Giresun Gazeteleri dâhil olmak üzere birçok yöresel ve ulusal anlamda gazeteyi arşivlemiştir. Bu arşive internet üzerinden ulaşmak mümkündür. Sizlere Hakkı Tarık Bey'in arşivinde yer alan ve Ömer Faruk Köseoğlu tarafından 03.09.2018 tarihinde büyük emeklerle çevirisi yapılan 22 Temmuz 1335 (1919) tarih ve 26 sayılı bir Işık gazetesinden bahsetmek istiyorum. Gamlızade Osman Hilmi Bey'in bu gazetenin 7 nci sayfasında, Işık'ın zirai tefrikası (1) Muharriri Osman Hilmi adıyla yayımlanan makalesinde “Fındığın Tarihçesi” ve “Fındık” konu başlıkları altında cümleler söyle devam etmekte idi:
Fındığın Tarihçesi
Karadeniz sâhilinde fındıkın menşei Giresun'dur. 
Fındık Giresun'da diğer mücavir kazalara nakil edilerek teksir edilmişdir. Zamanıyla fındığın kazamızda yabânî, hüdâî nâbit bir halde olduğu söylenmekdedir. Hatta [..] göre Giresun'un bir karyesinde İbrahim Ağa nâmında bir çiftci, bundan yüz sene mukaddem aşı usûlüyle fındıkların ıslâhına çalışmış, muvaffak da olmuşdur.
Merhum İbrahim Ağa kazamızın [..] mahsûle [..] vâsıta olduğu içün, mahsûl toplanması zamanında ruhuna Fatiha'lar okumayı bilmeliyiz. 
O sıralarda hatta, kırk elli sene evvelsine kadar, fındık mahsûlünü memâlik-i ecnebîyeye sevk içün vâsıta yalnız gemiler imiş. 
Bu gemiler fındıkları Karadeniz'de (Daygan), (Sivastopol), (Odesa) iskeleleriyle, Akdeniz'de (Triste), (Marsilya) limanlarına götürür bire on, onbeş fiyatla furuht edub ticâretini kapudanlar yapar. Fındığın bedelini dahî avdetlerinde tediye ederler imiş.[*] Hatta [..] içün çuval bulunamadığından fındıklar mezkûr gemilere dökme sûretiyle teslîm edilir imiş. Bilâhare bu vapurların Karadeniz'de muhriç peydâ etmesiyle yalnız gemilerinin ticâreti sektedar olmuşdur. Fakat yakın zamana kadar Rusya sâhiline sivri fındık yalnız gemilerle sevk ediliyordu. Şimdi bu vazîfeyi de tamamıyla vapurlar îfâ etmekdedirler.
Fındık
Fındık: Memalik-i Osmânîye'nin ancak Karadeniz sâhilinde yetişdiği gibi memâlik-i ecnebîyede: İtalya, İspanya, Fransa ve sâirede yetişir. Fakat memâlik-i ecnebîyede yetişen fındıklar, memâlik-i Osmânîye ve bilhassa sâhilimiz civârına rekâbet edecek derecede kesîr ve nefis olmadığından Trabzon (eyaleti) sâhili fındıkları Avrupa'da pek ziyâde rağbet bulmuşdur. Hele son senelerde Avrupa'ca fındıklarımıza olan rağbet istikbâl içün pek büyük ümîdler uyandırmışdır.
Fındığın Envâ'ı: Fındığın envâ'ı var ise de başlıcaları tombul, sivri plaz, badem, kara, kuş fındıklarıdır.
Tombul Fındık: Meyvesi yuvarlak, rengi kırmızı, kabuğu ince olub en ziyâde iç olarak memâlik-i ecnebîyeye sevk olunur. Avrupa'ca son zamanlarda fındık içine olan rağbet tombul fındığın ehemmiyetini artırdığından bu cins fındığın çoğaldılması lâzımdır. 
Sivri Fındık: Meyvesi sivri, rengi açık kırmızı, kabuğu kalınca az yassıdır. 
Bu cins fındık iç olarak sevk edilmekde ise de ekseriyetle kabuklu olarak Rusya'ya sevk edilmekdedir. 
 [*] Kapudan Yorgi [..] Kakuloğulları ile ba'zı eski Rum tüccârlar bu sâyede zengin olmuşlardır. (21)

Kaynaklar
Kaynak Kitaplar:
(20) “Tatbikat-ı Ziraiyye ve Kimyevi Gübrelerin Fındıklar Üzerindeki Tesir ve Muhassenâtını ve Suret-i İstimalini Rehber”, Osman Hilmi, , Giresun, 1912  
Kaynak Gazeteler:
(21), Işık, sayfa 7, Giresun Işık Kitaphanesi, 22 Temmuz 1335, sayı 62, Giresun, 
Osmanlıca'dan günümüz Türkçesine Çeviri: Ömer Faruk Köseoğlu, 03.09.2018 (https://www.osmanlicagazeteler.org/incele.php?id=6495)


MAKALEYE YORUM YAZIN

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.


yukarı çık