• 14 Nisan 2013, Pazar 9:32
HayrettinGünay

Hayrettin Günay

UZUN HAVALARIMIZ (7)
 Yöremizdeki uzun havalardan  kimilerini örnekledik. Bu tür, sayıca çok az olmasına karşın konaklarda, oturak "alemlerinde"... çok sevilerek   söylenen, dinlenen bir çeşittir. Özellikle Görele'de çok sevilir uzun havalar. Sesi güzel, soluğu güçlü, gırtlağı sağlam olanlarca uygun ortamlarda söylenir. "Amanlarla, ahlarla, vahlarla..." Çok değerli uzun havalar üretmiş Şebinkarahisar'da da çok sevilir uzun hava. "Huma Kuşu"nun belki  de kendi coğrafyası dışında en çok sevildiği yerdir Şebinkarahisar.
Uzun hava olmasa da ona yakınlığıyla gazellerden, taksimlerden  de söz etmek gerek. Divan şiirimizin yaygın, sevilen lirik nazım biçimidir gazel.Kökeninde şiirle müzik iç içedir.Genelde doğaçlama söylenir. Dizelerin uygun yerlerine,"ah,oh,aman,meded,yar" gibi sözcükler eklenir.Makama bağlı olarak zemin, nakarat, meyan, karar terimleriyle seslendirilen dört bölümden oluşur. Gazel bağımsız da okunur,bir şarkının son nakaratından önce de okunabilir. Usta gazel  "icrasında"    gazelhanla sazende arasında    makam, perde, okuyuş açısından bir yarışma havası sezdirilir. Bir zamanlar çok sevilen klasik Türk müziğinin önemli bir çeşidi olan gazelde hanendenin melodi yaratma yeteneği yanında müzik bilgisinin, sesinin, gırtlağının düzeyi  de ortaya çıkar.
Gazellerin plaklara alınarak yaygınlaşmaya başlaması  1903'e dek iner. 1910'lu, 1920'li,1930'lu yıllar   gazelin İstanbul sınırlarını aşarak Anadolu'ya da ulaştığı yıllardır. Hafız Sami, Hafız Osman, Hafız Cemal, Hafız Yaşar, Hafız Ahmet, Hafız Saadettin, Hafız Burhan, Ahmet Celal, Hamit, Münir Nurettin Selçuk...gazelin unutulmaz adları olarak plaklarla, radyoyla Görele'ye dek ulaşmışlar, buralarda çok sevilmişierdir. Konakların, oturak "alemlerinin" gazel okuyucularını  günümüzde yaşı altmışın üstünde olanlar anımsayacaktır.
Görele kemençesinde, müziğinde önemli, unutulmaması gereken bir "icra"dır taksim. Türk müziğinde bir saz ya da bir ses sanatçısının bir usul çerçevesinde olmayan ama bir makama bağlı olarak doğaçlama yaptığı solodur. Karşılıklı taksim, son taksim, ara taksimi, baş taksimi, geçiş taksimi gibi çeşitleri vardır.
Taksimin Görele'yi; gazellerle aynı yıllarda ulaştığın düşünüyorum.Gazeli sesi güzel olan, müzik yeteneği olan herkes  söylerken taksimin bir çalış tekniği olarak kemençecilerle sınırlı olduğunu gözlemliyoruz.
Karaman, Durkaya, Picoğlu, Sırrı Öztürk, Katip Sadi, Sami Günay, Nazmi Özdemlr, Sabri Özdemir, Hacıali Özdemir, Şenel Dandin, Hüseyin Özdemir, Ahmet Caba, Burhan Caba... çoğu zaman açılış olarak hüzzam ya da hicaz  unutulmaz taksim örnekleri sunarlar.Bu özellik, Görele'nin doğusundaki kemençecilerde görülmez, Görele kemençecileri 1903 sonrasının kültür etkileşimi sonucu taksimi özdeşleştirmiştir kendileriyle, bu tekniği içselleştirerek, yaşayarak, tat alarak kullanırlar, kemençede ustalık ölçüsü sayarlar. Dinleyiciler için de böyledir durum.
Uzun havalarımızla yola çıktığımız bu denemenin oluşum sürecinde bakmak zorunda kaldığım yapıtlar kaynakçası:
1.Giresun Türküleri ve Oyun Havaları (Salih Turan-Dr.Erdoğan Altınkaynak)
2.Halk Türküleri(Cahit Uztelli)
3.Türk Halk Kültüründen Derlemeler(1992)
4.Türk Halk Müziği(Onur Akdoğu)
5.Cumhuriyetin Sesleri
6.Cenupta Türkmen Oymakları(Ali Rıza Yalgın)
7.Türkiye'nin Müzik Atlası (Ahmet Say)
8.Musiki Sözlüğü(M.R.Gazimihal)
9.Trabzon Halk Müziğine Giriş (Süleyman Şenel)
10.Bu Toprağın Sesi (Adnan Ataman)
11.Halk Edebiyatına Giriş (Şükrü Elçin)
12.100 Soruda Türk Folkloru (P.N.Boratav)
13.100 Soruda Türk Halk Edebiyatı(P.N.Boratav)
14.Türk Dili Türk Şiiri Özel Sayısı-halk şiiri-
15.Gazeller I,II(Kalan Müzik)

MAKALEYE YORUM YAZIN

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.


yukarı çık