• 20 Mart 2020, Cuma 16:05
HayrettinGünay

Hayrettin Günay

İLHAN TARUS'UN ROMANLARI

İlhan Tarus, 1907 Tarsus doğumlu. Yedi Meşale ortak yapıtıyla adını duyuran yazarı­mız Cevdet Kudret'le yaşıt. Tarus'un babası Reji Dairesi memuru olduğundan, baba görevi gereği İlhan Tarus Anadolu'nun birçok kentinde bulunmuş.
İlkokulu Biga, Niğde, Erba, Konya, Tekirdağ'da okumuş. Ortaokulu, liseyi; İstanbul'da, Konya'da; üniversiteyi Ankara Hukuk'ta okumuş.
Savcılık, yargıçlık yapmış Anadolu'nun çeşitli yerlerinde. Adalet Bakanlığında görev almış. Gazetelerde köşe yazarlığı yanında yazdıklarını da yayımlamış.
Oyun, öykü, roman, fıkra, eleştiri, deneme türlerinde üretken bir yazar görünümünde.
Yedi Meşaleciler, Sait Faik Abasıyanık, Sabahattin Ali kuşağının yazarlarından İlhan Tarus.
Kendi yaşam deneyimlerinden, işgal yıllarından, Kurtuluş Savaşı'ndan seçtiği konula­rı gerçekçi, belgesel kurgularla toplumcu anlayışla romanlaştıran İlhan Tarus yazını­mıza varsıllık, çeşitlilik katmasına karşın "unutulan" yazarlarımızdandır.
Cevdet Kudret onu Türk Edebiyatında Hikaye ve Roman adlı önemli incelemesinin üçün­cü cildinde "öykücü" olarak değerlendirmiştir.
Şükran Kurdakul da Çağdaş Türk Edebiyatı yapıtının dördüncü cildinde İlhan Tarus'u "romancı" olarak yansıtmıştır.
İlhan Tarus'un "şimdilik" beş roman yazdığı biliniyor: Yeşilkaya Savcısı, Var Olmak, Hükümet Meydanı, Vatan Tutkusu, Duru Göl, Samanpazarı.
1950'li yıllarda gazetelerde romanları yayımlanan Tarus'un belki de gazetelerin toz­lu sayfalarında kalan başka romanları gün ışığına çıkmayı bekliyordur...
Duru Göl'ü Trabzon Fatih Eğitim Enstitüsü öğrenciliğimde bulmuştum. Dost kitabevinin çok az el değmiş tozlu raflarında: güncelliğini yitirmiş, elde kalmış, gelişigüzel yığıl­mış çok değerli kitaplar arasında.
Boztepe'de arkadaşlarla güneş görmeyen küçücük bir yer tutmuştuk. Oranın nemli oda­sında nice kitaplar okudum. Onlardan biriydi Duru Göl. Yazarın başka yapıtlarını da ara­ma nedenlerimdendi.
Duru Göl yazınımızda belki de örneği çok az olan "yapı alanı" konulu romanlardan. Tü­neller açılarak Yarıbel'deki Duru Göl'ün akıtılmasıyla Altınova sulanacaktır. Bu uğur­daki çabalar, yapı alanındaki olaylar. Göl suyunun ekime elverişli olmamasının düşünülmemesi, boşa giden iş, emek, para... Çalışanlarla köylülerin ilişkileri; işçiler, uygulayımcılar, yöneticiler, onların kendi aralarında bireysel çelişkileri, "insan ilişkileri" anlatılır romanda.
Duru Göl'ü okuduktan sonra, çok sonraları okuyabildiğim eleştirilerde Duru Göl'ün geçen yılki gezimizde ilk kez gördüğüm "Elazığ Ovası'nın üstündeki Hazar Gölü" olduğu­nu öğrenecektim.
Var Olmak'ta olaylar "Mütareke" Dönemi'nde geçer. Çanakkale, İstanbul işgal altındadır. Biga'da, Karabiga'da gelişen olaylar İlhan Tarus roman anlayışıyla aktarılır. Romanın iki önemli adı; Padişah Vahdettin ile İngiliz yanlısı Anzavur Ahmet Paşa, Reji Müdü­rü Hamdi Bey'dir.
Hamdi Bey ile ilçenin önemli adlarından Hacı Rıfat ilçeyi "Milli Mücadele"ye yönlen­dirmek için çalışırlar. Saltanat yönetimine bağlı ilçe yöneticileri Anzavur'la işbir­liği yaparlar. Romanın çatışması bu iki karşıt görüş, güç savaşımının yansımasıdır.
Var Olmak, Kurtuluş Savaşı'mızın çiçeklenme yıllarını yer, kişiler, zaman, kişilik, çö­zümleme... yönleriyle başarılı anlatır.
Vatan Tutkusu, Kurtuluş Savaşı başlarında Yunanlıların Ege'yi işgalleri sırasındaki olaylardan alır konusunu. Orta yaşlardaki Osman Efe işgale başkaldırıya öncü olur... Bölgede beklediği "kurtuluş savaşımı" bilincini, "vatan tutkusu"nu yarattığı için Osman Efe mutludur...
Hükümet Meydanı; Padişah - İngilizler - Bunlarla işbirliği içindeki "İslamcılar"ın çıkar­dığı "Kuvayımilliyeye, Kurtuluş Savaşı'na, Ankara'daki TBMM'ne karşı Konya Bozkır ayak­lanmasını" anlatır.
Yeşilkaya Savcısı, bir Anadolu kasabasının egemen güçleri karşısında beş altı ay tu­tunabilen "ülkücü bir aydın"ı anlatır.
Samanpazarı'nı bulamadım, okuyamadım bugüne dek...
Tarus'u bir ara "Kavis" yeniden yayımlamaya başlamıştı. Şimdi de "h20 Kitap" yayım­lıyor. Tüm yapıtlar çıkacak. İlhan Tarus'u okuyarak Cumhuriyet Dönemi edebiyatı eksiğimizi giderelim...


MAKALEYE YORUM YAZIN

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.


yukarı çık