• 25 Ağustos 2017, Cuma 17:29
HayrettinGünay

Hayrettin Günay

GÖRELE'DE KEMENÇE HORAN (5)
Görele'de yetişen; Ali Kam, Tuzcuoğlu, Kuyucuoğlu geleneğinden gelen, bu gelenek içinde kemençeyi tapınırcasına çalan, Çepnilik ekiniyle çalgıyı "ozan sazı" belleyen, bu anla­yışı Trabzon'a, Rize'ye, Giresun'a, Ordu'ya taşıyan en önemli ad Karaman'dır. Bölgemizdeki horan ezgilerinin çoğu onun yaratıcılığının ürünüdür. Bu ürünler Görele'nin doğusuna, batısına onun aracılığıyla taşınmıştır. Onu Görele dışındaki önemli kemençecilerin "usta" saymalarının nedeni budur. Onun ustalığını onurla anmışlardır. Bu da usta çırak geleneğinin özelliklerinden biridir.
Görele kemençesinde, kemençede ünlenen çok önemli bir ad Piçoğlu Osman'dır. Yaptığımız tüm araştırmalarda Piçoğlu Osman'ın Karaman'ın öğrencisi olduğu ortaya çıkıyor. Ozanlık geleneği içinde yetişen Piçoğlu Osman "usta-çırak" anlayışının tüm kurallarını yerine getirmiş, yeteneğine Karaman'ın ezgilerini eklemiş, ondan aldıklarıyla bireysel yaratıcılığını kaynaştırmış kendine özgü biçeni yaratmıştır.
Kam Ali, Tuzcuoğlu, Kuyucuoğlu... biçemini bilemiyoruz. Bu yüzden kemençede ilk biçemi Karaman oluşturuyor. Karaman biçeminden yola çıkarak günümüzde konuyla ilgilenenlerin bildiği ikinci biçemi, Piçoğlu biçemini, Piçoğlu Osman Gökçe (1901-1946) oluşturuyor. Radyoda çalma, dahası plaklar çıkararak 1930'lu yıllardan ölümüne dek kemençeyi tüm bölgede düğünlerde, otçularda, oturaklarda...çalıyor. Kemençemizi yurdumuzun tümünde sev­diriyor. Onun etkisiyle Rize'de, Trabzon'da, Giresun'da, Şebinkarahisar'da, Ordu'da... kemençeye yönelen yörelerinin ilkleri var.. Piçoğlu'nun kemençesi, türküleri, düğün yapış­ları, gelinçiye gidişleri, yedilikte çalışları, imeci kazdırmaları, otçu yürütüşleri, asker uğurlamaları... o denli etkileyici... Etkisi günümüzde de sürüyor. Rize'de, Trabzon'da, Giresun'da, Ordu'da, Tirebolu'da... Picoğlu biçemini yürütmeye çalışanlar var. Onun türkü­lerinin birebir çalınması yanında "Piçoğlu türkülerinin" öykünülerek çalındığına da tanık oluyor konuyu bilenler. Değerli kemençeci Mehmet Gündoğdu oylumlu Piçoğlu araş­tırmasıyla, Piçoğlu'nun "çalış tekniklerini" notalamasıyla önemli bir yapıt kotarı­yor, bulunduğu ortamlarda çalarak Piçoğlu biçeminin yaygınlaşarak yaşamasını sağlıyor.
Görele dışında yetişen, kendi illerinde, ilçelerinde ünlenen o yörelerin önemli kemençecileri ustaları saydıkları Piçoğlu Osman'a türküler yakıyorlar... 1940'lardan beri yakılan bu türkülerin kimileri günümüzde de Rize'de, Trabzon'da, Akçaabat'ta, Sürme­ne'de, Maçka'da, Tonya'da, Şalpazarında, Tirebolu'da, Espiye'de, Giresun'da, Ordu'da, Perşembe'de, Mesudiye'de, Şebinkarahisar'da, Alucra'da... Görele'de, Çanakçı'da, Eynesil'de... karşımıza çıkıyor.
Bölgenin tümünden derlenen birçok kesme türküde Piçoğlu Osman'ın adı geçiyor...
Yörelerinde Piçoğlu Osman'ın etkisiyle kemençeye başlayarak kendi biçemlerini oluş­turan birinci kuşak kemençecilerin ardılları günümüze dek Piçoğlu Osman'ın öncülüğünü, etkisini, ulaşılmazlığını... söyleşilerde belirtiyorlar.
Piçoğlu Osaman'dan sonra yetişenler de Görele kemençesini Görele dışına taşıdılar. Hacıali Özdemir, Durkaya bu kuşağın öncülerinden. Onlar da özellikle yerelde Piçoğlu Osman'ın işlevini başarıyla sürdürdüler.
Çevre illerin, ilçelerin neredeyse tüm düğünlerini onlar yaptılar. Onların yaptığı düğünler çevre illerde, ilçelerde söylence niteliğine de büründürülerek anlatılıyor. Babadan oğula geçerek "onun düğününü Piçoğlu yapmıştı. Onun düğününü Haceli yapmıştı, Onun düğününü Durkaya yapmıştı..." tümceleriyle komşu illerde, ilçelerde, köy araştır­malarında karşılaşıyoruz... Onlar aracılığıyla kemençe, Görele kemençesi etkisini, yayılımını... sürdürdü...
Bu kuşağın ardından gelenler de çok önemli adlarla kemençe tarihine geçti. Daha ön­ceki bir araştırma yazısında bu kuşağa "1930'lular" demiştim. Bu on on iki yıl aralı­ğında doğanlar da kemençemizin yüzakları. Tümünde yetenekleri yanında, çok çalışmaları yanında Karaman'ın, Piçoğlu'nun, Durkaya'nın, Hacıali'nin emekleri var. Onların gözetiminde, onların küçük dokunuşlarında, onların düzeltmelerinde kendilerini bularak, biçemlerini oluşturdular. Onlar da kemençemizi Görele dışına yaydılar. Onların da Görele'de, Görele dışında düğün yapmadıkları köy yok. Onlar özenerek de bölgemizde birçok kemen­çeci yetişti. Nice düğünlerde onlar çaldığı için horan oynayanlar vardı. Onların çal­madığı düğünler yavan, onların çalmadığı düğünler neredeyse horansız olurdu. Onlar gel­sin diye düğünler ertelenirdi...
Bu kuşaktan; bu nitelikçe, nicelikçe öncü kuşaktan bir iki adı anmalıyım: Ahmet Caba, Ahmet Ala, Katip Şadi. Sırrı Üztürk, Sami Günay, Nazmi Ozdemir, Sabri Özdemir, Şenel Dandin, Kemal Yılmaz: Esat Somuncu...

MAKALEYE YORUM YAZIN

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.


yukarı çık