• 08 Eylül 2013, Pazar 11:21
HayrettinGünay

Hayrettin Günay

GİRESUN MÜZİĞİNDE ETKİLEŞİM (13)
 ''Giresun Müziğinde Etkileşim" başlıklı çalışmayı sonlandırırken önemli gördüğüm bir iki örneği de aktaracağım:
"Uzun Havalarımız" başlıklı çalışmanın son(7.) bölümünde Görele'de 1900 başlarından 1960'lı yıllara dek konaklarda,eğlence ortamlarında sesi güzel,düzgün okuyuşlu türkücülerin "gazel" söylediklerini belirtmiştim. En az altmış yıl süren bu müzik yansıması Görele'nin İstanbul-saray-kent kültüründen etkilendiğini gösterir.
Kemençecilerimizin "taksitimle dinletiye başlamaları  da aynı etkinin sonucudur. Bu örnekler Görele'nin kemençe-türkü-müzik bağlamında, dil-ağız yansımasında Oğuz-Çepni-kır-köy özelliği yanında kent kültürüne  de çok açık olduğunun kanıtı.
Daha önce yazı konusu olmamış,ilk kez bu yazıda   değineceğim iki türkü örneğim var Görele için:
Sivas yöresinde oluşan  bir türkünün sözleri:
Sarardım ben sarardım
Senin için sarardım
Baş yastıkta göz yolda
Her geçene sorardım
Al dağlar yeşil dağlar
Gurbette yarim ağlar
Açtı m'ola  Şu Sivas'ın gülü yaprağı
Çekti bizi gurbet elin suyu toprağı
Kayalardan kayarım
Bulamadım ayarım
Ben bu dertten ölürsem
Kaderime sayarım 
-K-
Adını, kimliğini Oğuz'un on altıncı torunundan alan, Anadolu'yu baştan başa Türkleştiren Çepniler Görele'den Batum'a dek de bir çok olayların içinde uzanmışlardır. Şah İsmail'in İran'da kurduğu Türk devletine de yöremizden-belki de inanç -dil... yakınlığından-çok sayıda katılım-göç- olmuştur.Yüzyıllar içinde yaşadıkları bölgede farklılaşan ekonomik güç- vergi uygulamaları, bozulan yönetimsel   yapının boşluğunu doldurmaya çalışan bilek-silah gücü, inanç farklılıkları Görele'den Batı'ya, Güney'e göçlere yol açmıştır. Bu gidişler kimilerde de gönülsüzce,"ceza" gereği olmuştur.Görele'den ayrılmak, gitmek zorunda kalan kimi aileler Sivas yöresine yerleşmiştir. Orada yeni bir yurt kurmaya çalışanların Görele özlemiyle yaktıkları bir türküdür (türkülerden biridir) verdiğim örnek Sivas türküsü. Kavuştaktaki Sivas sözcüğü 1800'lü yılların sonuna dek Görele olarak söyleniyormuş. 1924 doğumlu Cemil Sabri Uzunömeroğlu anlattığım türkünün öyküsünü anasından dinlemiş. Anası türkünün öyküsünü hem anlatırmış hem  de türküyü söylermiş ağlayarak...
Görele'de yaşı altmışı geçenlerin bildiği bir türkü var. Bu türkü önemli-ünlü kemenceci Durkaya'nın türküsü olarak biliniyor.Türkü  uzun hava.Bir kızla gelinin atışması üzerine oluşturulmuş. Koşma biçiminde.Durkaya'nın söylediği son dörtlükte oğlanın ağzından bitiyor şiir.
Dosyamda var türkünün sözleri.Türküyü Durkaya'dan halk ozanı Mecburi derlemiş. Bu türkü üstüne de epeyce araştırma yaptım.Yıllar önce türkünün sözlerinin   KARACAOĞLAN'dan alındığını saptadım.
Bu yazıyı oluştururken bendeki Karacaoğlanlardan biri olan KARACAOĞLAN (Müjgan Cumbur, Başbakanlık Kültür Müsteşarlığı Kültür Yayınları,Birinci baskı,1973)'ı yeniden gözden geçirdim baştan sona. Karacaoğlan'da "dedem-dedi"ye örnek olacak iki koşma var. İlgilenenler adını verdiğim yayının 66.,67.,68. sayfasına bakabilirler. Şiirlerde gelinle kız atışarak kendilerinin güzellikte... üstünlüğünü belirtiyorlar.Şiirin içeriğinde Karacaoğlan'da önemli   bir biçem olan "cinsellik-açık saçıklık" çağrışımları  da var.Karacaoğlan biricisini şöyle bağlıyor:"Karac'oğlan der ki dağlar meşesi/İki güzel birbirine düşesi/Biri güldür biri gül menevşesi/Karac'oğlan ikinize kul olur" İkincisi:  "Karac'oğlan ben bu düşü yoramam/Amel defterimi tutup düremem/Gelin eyi kıza kötü diyemem/İkiniz de benimsiniz sevdiğim"
Durkaya öncesini bilmiyoruz ama türkünün Karacaoğlan'dan bize ulaştığı Durkaya'yla yaygınlaştığı açık...
Giresun müziğindeki etkileşimle ilgili denememiz burada bitiyor.Konuyu daraltmaya, kısaltmaya çalıştım. Başka örnekler üzerinden ayrıntıya gidilen yazılar oluşturulabilir.

MAKALEYE YORUM YAZIN

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.


YAZARLAR

tümü
yukarı çık