• 26 Şubat 2016, Cuma 16:36
HayrettinGünay

Hayrettin Günay

ECO ÜSTÜNE NOTLAR
 Uluslararası önemi yakalamış iki yazar öldü art arda: Umberto Eco(1932-2016) Harper Lee (1926-2016.
Lee'nin yapıtı Bülbülü Öldürmek otuz milyon satmıştı. Romandan çekilin film üç Oscar almıştı. Amerikan yazınının en önemli yapıtlarından biriydi Bülbülü öldürmek. O coğrafyada çok görülen "ırkçılığın doğurduğu adaletsizliği" işliyordu.
Lise birde okumuştum yapıtı, benden alan birkaç arkadaşımın da okuduğunu anımsıyorum. Bu yapıtla Lee benim yazarım olacaktı, olmadı. Dergilerde, gazetelerin yazın sayfalarında, yeni çıkan yapıtlarda aradım durdum adını boşuna. Bir daha roman yazmadı Harper Lee.
Lee gibi Eco da bir yapıtla tanıttı bana kendini: Gülün Adı...
Sürekli kendini geliştiren yazın öğretmeni, yazın okuruydum. 1980'li yıllardı. Alucra Aktepe'de okuduğumu anımsıyorum ECO'nun Gülün Adı'nı.
Sonraki yıllarda izledim, aradım Eco'nun yazdıklarını. Okumaya çalıştım. Konuşmalarını, görüşlerini önemsedim.
İtalyan'dı. Biliminsanı, yazar, eleştirmen, dilbimci, felsefeci, düşünürdü. Ortaçağ esteti­ğinin, göstergebilimin önemli adlarındandı. Bologna Üniversitesinde profesördü. Başka başka ülkelerin üniversitelerinde başka dillerde ders verecek denli yetkindi, birikimliydi.
Emekten, özdekçilikten yana koymuştu tavrını. Konuşmalarında, söyleşilerde, düşüncelerini belirtirken ülkesinin geldiği yeri eleştirirdi. Yönetimdeki Burlusconi ile çatışırdı. Yönetimin aydınlardan korktuğunu belirtirdi. Bu yönüyle ünlü dilbilimci Amerikalı Cuhomoski'yi düşündürürdü. O da neredeyse tüm dünyayı dolaşarak ABD'nin sömürgeci anlayışına karşı insan­lık değerlerini savunurdu. Eco o denli olmasa da aydın bakışını açıklardı.
Postmodern romanın etkin adlarındandı. Bu anlayışın içerik, yapı yönünden karmaşıklığını, çoksesliliğini barındırırdı yazdıkları.
Tek tip kültürü yansıtmak yerine çoksesliliği yaşamın parçası olarak anlatırdı. Ortaçağı anlatsa da anlattıkları göndermelerle çağımızın bunalımlı insanıydı. Bunalım çağının toplum­sal yaşamında bocalayanlar, karmaşık iç dünyalarıyla, zamandan kopuşlarla, geri dönüşlerle... anlatılırdı.
Eco'nun öncülük, babalık ettiği bu tür romanlarda yaşamın kendisi karmaşıklar bütünüydü. Bu açıdan ışık tutulurdu günümüz büyükkent insanına.
1980 sonrasında bizde de bu tür romana ağırlık verildi. Umberto Eco için, "benim için en­telektüel bir babaydı" diyen Orhan Pamuk'un kimi romanları Eco izleri taşır. Ne ki Eco ilk, en önemli yapıtı olan Gülün Adı'nda ortaya göndermeleri çok katmanlılığı, çağrışımları ol­sa da sürükleyici, kolay okunur bir başyapıt kotarmıştı.
Biliminsanıydı. Bu yanıyla "romancılığını" sorgulayanlara "haftasonlarında" yazdığını söylemişti.
Biliminsanı olarak üniversite çevrelerinde bilinirdi. Gülün Adı 43 yabancı dile çevrilince, 15 milyon satılınca adı evrensel anlamda duyuldu.
Ortaçağ tarihçisiydi. Bildiklerini romana yedirerek anlattı. Aydınlanmacı bakış açısıyla.
İtalya'nın aydın, aydınlanmış bir ülke olmadığını belirttiği konuşmaları vardı. "Tokyo metrosunda herkes bir şeyler o kur. İtalya'da okumazlar. İtalya'yı Raphaello, Michalengelo çı­kardı diye değerlendirmeyin." sözü Eco'nundur.
Makaleler, denemeler yanında onlarca yapıt oluşturan üretken bir yazardı. Denemelerinde Asya'nın, Afrika'nın, Ortadoğu'nun, Avrupa'nın kısası yeryüzünün sorunlarına değinirdi.
Gülün Adı ortaçağı, inançları... işliyordu. Bu yönüyle tarihsel romanla da kesişen yanları vardı yapıtın. Roman milyonlarca satınca "tarih konulu" romana da yeni yönelişler başladı. 
Okuyucu ilgisi tarih konulu romanlara aktı. Bizde de böyle oldu. Klasik, modern, postmodern anlayışlarla yazılması çok da önemli değildi. Yeter ki tarihi anlatsın. Eco'nun etkisi böyle vurdu bizdeki roman okuyucusuna. Yazılanların çoğu nitelikli olmasa da okuyucu yutuyordu, kendini geçmişin sisleri içinde var ediyordu.
Gülün Adı'nın sürükleyiciliği "polisiye" tekniğinden gelir: Ortaçağ İtalya'sında Papa ile İmparator savaşı, tarikatlararası ayrılıklar, cinayetler... yedi günlük zaman diliminde anlatı­lır... Orhan Pamuk'un Kar'ı kimi yönleriyle bu romanı düşündürür.
Umberto Eco biliminsanı, yazar. Bu yönüyle bizde onu çağrıştıran kim var diye hiç araştırmaya girmeden Tahsin Yücel diyorum...

MAKALEYE YORUM YAZIN

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.


YAZARLAR

tümü
yukarı çık