• 13 Nisan 2014, Pazar 10:02
HayrettinGünay

Hayrettin Günay

DRİNA IRMAĞI
 Görmüşlüğüm yoktur ama unutamadığım ırmaklardandır Drina. Sırbistan'dadır; Karadağın kayalıklarından doğar, Tara'yla Piva'yla birleşir, büyür, 346 km'ye ulaşır. Sert, yalçın kayalarla çevrili vadilerden; verimli topraklardan, nice kasabalardan, kentlerden geçer.Vişegrad kasabası    unutulmazdır benim için...
Osmanlı tarihinde "Sokullu" olarak bildiğimiz Mehmet Paşa'nın yetiştiği kasabadır burası.
Drina sallarla geçilir yüzyılardır O çevreden toplanarak anasından, babasından,dağından, deresinden, kuşlarından, çiçeklerinden koparılan çocuklar İstanbul'a getirilirken de salla geçirilir Drina'dan, karşı kıyıda dövünen, ağlayışları ırmağın sularına karışan analar bırakarak.
O çocuklardan biri de Sokullu'dur. Belki de köprü düşüncesi Drina'dan bu ilk geçişte düşüverir usuna...1560'ın sonlarında Sokullu Mehmet Paşa olarak Drina Köprüsü'nü başlatır. Beş yılda tamamlanır köprü. Alınteri, can, kan dökülen beş yılda.
Drina Köprüsü 250 adım uzunluğunda, on adım genişliğindedir. Orta yeri eşit iki "teras"  biçimindedir. Halk "Kapiya" der, buraya.Terasın çevresinde taş parmaklıklar vardır. Parmaklıklarda Türkçe yazıt vardır.Yazıtta ki manzume ünlü divan ozanlarından birinindir.
Köprünün sol kıyısında Hıristiyanlar, sağ kıyısında Müslümanlar oturur...
1571'den başlayarak köprüyle ilgili söylenceler, öyküler, masallar oluşturulur, bunların tümünü bilir çocuklar.
Sokoloviç  köyünde doğan günün birinde Sokullu Mehmet Paşa olan sadrazamla "efsaneleşen” mimar Rade'nin yapıtıdır Drina köprüsü.
Vişegrad kasabasında 1892'de bir çocuk doğar. İvo'dur o. Çocukluğu bu kasabada, bu topraklarda, bu kıyılarda, bu kayalarda, bu köprüde...Drina köprüsünde geçer.Sonra okur, üniversitelerden geçer.Birinci Paylaşım Savaşında Yugoslavya'nın birliği için çalışır. Diplomatlık yapar. İkinci Paylaşım Savaşından sonra da Yugoslavya'nın en önemli, ünlü adlarından biridir artık, o İvo Andriç'tir.
İvo Andriç 1948'de yazar Ma Drini Cuprija, Drina Köprüsü, romanını...Başyapıt özelliği taşıyan yapıt Nobel alınca 1961'de Hasan Ali Ediz'ce Türkçeye çevrilir.
Drina Irmağı'nı, Drina Köprüsü'nü öğrenmemin, tanımamın, unutmamamın nedeni İvo Andriç'in bu önemli romanıdır.
Romandaki kişilerden biridir Drina Köprüsü.Yediden yetmişe o çevrede yaşayanların yüzyıllardır acı tatlı anılarının odağıdır çünkü. Hırıstiyanlar, Müslümanlar;Sırplar, Boşnaklar anlatacakları öyküleri, efsaneleri, masalları buluştururlar Drina Köprüsü'yle. Bu sürer gider yüzyıllardır...
Yapıtta köprü, köprü çevresi yanında Osmanlı-Sırp ilişkileri, din-kültür ayrılıkları, yüzyıllar içinde insanların yaşamları, üretim ilişkileri, kişilikleri;Osmanlı tarihi, Osmanlı kültürü;hırs, kıskançlık, kötülük, şiddet, aşk öyküleri iç içe yalın, etkileyici, sürükleyici bir dille anlatılır.Yazar kurgusuna, anlatım biçimine tarihsel olayları çözmeye, anlamaya çalışırken aynı toplumun insanlarına aynı sevgiyle hoşgörüyle yaklaşarak evrensel bir duyarlılık yakalamıştır.İvo Andriç'in özellikle "Boşnak köylülerini anlatırken çok başarılı portreler çizdiğini" ekleyelim.
Sokullu Mehmet Paşa devlet adamlığı yanında birey olarak yer alır Drina köprüsü'nde.
Köprü yapımını yürüten Abit Ağa romanın "sert, acımasız, duygusuz" kişisidir. Yöre insanlarını baskıyla, dayakla korkutarak "ücretsiz" çalıştırır. Köprüyü küpünü doldurma kapısı sayar...
Radisav, Abit Ağa'nın "zulmünden" bunalan yöre halkının, köprüde çalışan işçilerin haksızlığa karşı oluşturduğu bireysel "öfke patlamasının" simgesidir. Coşkuludur, ufak tefektir ama örgütçüdür. Köylülerden kimini köprüyü engelllemek için örgütler...Uzun uğraşlardan sonra yakalanır. Kazığa geçirilerek öldürülür.
Arif  Bey, Abit Ağa'nın Sokullu Mehmet Paşa'ca "cezalandırılması" sonucu köprü yapımını üstlenir. Sövüp saymadan, değneksiz, bağırıp çağırmasız köprü yapımını gerçekleştiren namuslu biridir.
Köprüyle hanın bütünleştiği  "vakfın" yöneticisi Davut Hoca'dır.
Ali Hoca, Drina Köprüsü'nün 1914'te Avusturya-Sırbistan Savaşı'nda dinamitle havaya uçuruluşunun tanığıdır romanda. Onunla biter roman.
Boşnak kızı Fato, istemediği bir delikanlıya verildiği için düğün alayından ayrılarak gelinliğiyle kendini Drina Köprüsü'nden aşağıya atan roman kişisidir.
Daha nice kişiler, olaylar var Drina Köprüsü'nün gözlemlediği. Drina unutulabilir mi?

MAKALEYE YORUM YAZIN

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.


yukarı çık