• 29 Nisan 2016, Cuma 16:37
HayrettinGünay

Hayrettin Günay

ATA TERZİBAŞI ÜSTÜNE
 Irak Türkmen edebiyatı ortak Türk edebiyatının bir bölümüdür. 14. yüzyıllardan başlayarak gelişim gösterir. Adlarını çoğumuzun bildiği Nesimi, Fuzuli, Ruhi, Nevresikadim, Fazli (Fuzuli'nin oğlu), Ateşi gibi önemli ozanlar ya Bağdat'ta ya da Bağdat çevresinde yetişmişlerdir.
Bölge 1918 sonrası bizden ayrılır. Edebiyatın temel aracı olan dillerine, geleneksel kültür öğelerine bağlı kalarak yerel özellikleri de yitirme-yerek ürün vermeyi çağdaş anlatım olanaklarını da yakalayarak sürdürürler.
Geleneksel yapı yanında çağdaş gelişmeleri izleyenler, bizdeki 19. yüzyıl sonrası gelişmelere koşut örnekler verirler. Hicri Gede, Mehmet Badik, Ata Terzibaşı, Nesrin Erbil, Eşref Hürmüzlü, Salah Nevres bu yönleriyle ilk anımsadıklarımız.
Türkmen yazınında geleneksel yapıyı sürdüren ozanlar "mani", "hoyrat" biçimini öne çıkarırlar.
Ata Terzibaşı (1924-2016) önemli, değerli bir halkbilim araştırmacısıdır. Kerküklüdür. İlköğre-tim, ortaöğretim eğitimini Kerkük' te, Yükseköğre-timi Bağdat'ta yapar.
1950'de Hukuk'u bitirir. Avukatlık yanında yazarlığı, derlemeciliği, araştırmacılığı doğduğu topraklara; bu toprakların yarattığı değerlere ilgiyle, saygıyla, sevgiyle gö­revin kanıtı olarak ölü-müne dek sürdürür.
Afak, Beşir, Kardaşlık en çok yazısının yayım-landığı yayın organlarıdır. Bu organ­lar Türkçe'nin tadını Irak'ta yansıtan önemli kültür araçlarıdır.  Ata Terzibaşı, ülke­mizdeki yayın organlarında da yazdı.
İlerlemelerden, halkbilim incelemelerinden oluşan üç ciltlik Kerkük Hoyratları ve Manileri, Uç ciltlik Kerkük Şairleri; Ata Terzibaşı adını öncelikle Türkçe'nin konuşul­duğu, yazıldığı her yerde duyurdu.
Yazdıklarını 1960 sonrasında kitaplaştırdı? Kerkük hoyrat ve Manileri, Kerkük Şairleri, Kerkük Havaları, Kerkük Eskiler Sözü, Kerkük Ağzı, Türk-men Sözlüğü, Erbil şair­leri, Kerkük Matbuat Tarihi, Arzı Kanber Masalı... Ata Terzibaşı'nın yıllarını verdi­ği halkbilim araştırmalarının kimileri.
Yıllardır yazınımızı öğrenmeye çalışarak izle-rim. Türkiye dışındaki yazınımızda en çok ilgimi çeken özellikle halkbilim ürünleriyle en başta türküleriyle Kerkük- Türkmen, Azarbaycan, Trakya-Balkanlar, Kırım, Kırgız... coğrafyalarıdır.
Türkmen halkbilimini Ata Terzibaşı'ndan öğren-dim. Yazdıklarından, araştırmaların­dan, derlemelerinden birikimime katkı sunduğu için onu öğretmenim sayarım. "Hoyratı, kanşar be kanşar çağırmanı, karşarın verme ki, nobatçı usulünü, iydele usulünü, muçıla usulünü, beşiri Usulünü, tevriyeli hoyratı, dele usulünü, hoyratlardaki makam adlarını Ata Terzibaşı'nın çalışmaları olmasaydı öğrenemeyecektim. Kerkük türkülerini sözle­riyle o getirdi belleğime. Ezgileriyle de Abdurrahman Kızılay, Salih Turhan...
Bizim ninnilerimiz Kerkük'te leyledir. Ata Terzibaşı derlemelerinden: "Leylev edim yatasan /  Konca güle batasan /  Konca gül payıv ossır / Kölgesinde yatasar //  Keylev edim yatınca / Konca güle batınca /  Gözime şiş batıran / Sen hasıla yetince // Leylev ederem) naçar/Leylev derd öğin açar / Kuduma çoh yalvarram / Beke derdivnen geçer"
Ata Terzibaşı derlediklerini yapıta dönüştürdüğü yıllarda, akşamdan sabaha dek süren Mehmet Gülbay'la Reşit Küle Rıza'nın atışmalarını derler. Nobatçı usulüyle ban­layan atışma iydele usulüyle,öteki usullerle gün ışımasını bulur. Atışmadan örnek­ler:
“Koy getsin hercayını / Ne çekisen vayını / Yarıv bed asıl ossa / Uzaktan gör bayını” "Bir de men/Bir sen çağır bir de men/Şahsenem çobanıyam / Koyun vermem kurda men" İlki Reşit Küle'nin, İkincisi Mehmet Gülboy'un...
"Kırmızı gül oyım oyım / Yara beraber boyın / Yağış yağar yer doymaz / Men sennen nece doyım"
"Rızamı / Tehsil eyle rızamı / Gözlerivden mey içdim / Lebiv ele mezemi"
"Gül tikane/Sarmaşıp gül tikane / Men sennen vaç geçmerem/Meğer ümrim tükene" "Hazardan kazı geçdi / Elinde sazı geçdi / Gel felek ispat ele/Kim sennen razı geçdi"
"Kırmızı gül perende / Açıl dosta varanda/Gavır musılman olı/Men sana yalvaran­da"
Ata Terzibaşı, Kerkük-Türkmen halkbiliminin ilk araştırmacısı, derleme-cisi. Binlerce ürünü derleyerek geleceğe ulaştırıcısı. İlgilenenlerin büyüğü, öğretmeni...

MAKALEYE YORUM YAZIN

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.


YAZARLAR

tümü
yukarı çık