• 20 Mayıs 2016, Cuma 16:26
HayrettinGünay

Hayrettin Günay

ANDAY'IN DENEMELERİ
 1915'te İstanbul'da doğan (ölümü,2002) Melih Cevdet Anday, şiirimizin en uç değişme­lerinden sayılan Garip akımının üç adından (Orhan Veli Kanık, Oktay Rifat) biriydi.
Onun 1950 sonrasında "Garip" çizgisinden ayrılarak "felsefi şiir"in öncülüğünü yaptığını biliyoruz.
Anday'ın şiirleri 1941'le 1995 yılları arasında 12 yapıt olarak ulaştı okuyucuya. Bunlardan ilk anımsadığımız Rahatı Kaçan Ağaç, Kolları Bağlı Odyssus, Göçebe deni­zin üstünde, ölümsüzlük Ardında Gılgamış, Sözcükler (Toplu şiirler,1978).
Anday; Orhan Veli, Oktay Rifat gibi şiir dışındaki türlerle de yeteneğini, birikimi­ni göstermiştir. Uzun yıllar gazetelerde, dergilerde kimilerde kendi adıyla kimiler­de de takma adlarla yazılar yayımlamıştır. Roman, oyun, deneme yazarın şiir dışında önemli, kalıcı yapıtlar ürettiği alanlardır.
Murat Tek takma adıyla Zifaftan Önce, Yağmurlu Sokak, Dullar Çıkmazı, Bir Gecede Üç Erkek; kendi adıyla Aylaklar, Gizli Emir, İsa'nın Güncesi, Raziye romanlarına emek veren Anday; İçerdekiler, Mikado'nun Çöpleri, Yarın Başka Koruda, Dikkat Köpek Var,
Ölüler Konuşmak İster, Müfettişler, Ölümsüzler oyunlarıyla oyun yazınımıza katkı­lar sunmuştur.
1950'li yıllardan beri deneme diyeceğimiz yazıların içindedir Anday. Yazdıkları 1961'den sonra kitaplaşır; Doğu-Batı, Konuşarak, Gelişen Komedya, Yeni Tanrılar, Sosya­list Bir Dünya, Dilimiz Üstüne Konuşmalar, Maddecilik Ülkücülük, Yasak, Paris Tazıla­rı, Açıklığa Doğru, Sevişmenin Güdüklüğü ve Yüceliği, Yiten Söz, Aldanma Ki, İmge Or­manları, Geleceği Yaşamak, Geçmişin Geleceği, Çok Sesli Toplum, Felsefesiz Yaşamak, Bir Defterden, Açık Pencere, Bakır Çağı, Gökyüzü Haritası.
İlk yapıtın yayımlanışı 1961,son yapıtın yayımlanışı 2012.Son üç yapıt toplu yazılar. Ölümünden sonra denemelerinin "toplu yazılar" başlığıyla yeniden yapıtlaşması (Everest Yay.) Anday'ın düşünsel ürünlerinin arandığını, genç, yeni okuyucular bulduğunu düşündürüyor.
Yapıt sayısına baktığımızda da yazarın niceliksel olarak denemeyi öne çıkardığı düşüncesi yanlış olmaz.
Anday tam bir düşünür, tepeden tırnağa bir aydın denemelerinde. Usçu, bilimden ya­na, laik, devrimci, çağdaş uygarlıkçı. Cumhuriyet değerlerinin, devrimlerin; Atatürkçülük eyleminin yılmaz savunucusu. Bağımsızlık yanlısı, ulusal-uluslararası tüm sömü­rülere karşı. Atatürk, Cumhuriyet eğitimine inanmış; dil devriminin savunucusu, yazdıklarıyla beş altı yüz yıl "hırpalanmış", Ulusal yazıncıların, Atatürk'ün yol gösterici uygulamalarıyla binlerce yıllık birikimden gelen kimliğini 1932 sonrasında ye­niden bulmuş Türkçe'mizin uygulayıcısı.
Onun denemelerinde yazın, sanat, ekin, felsefe, siyaset... Alain, Gide, Montaigne, Pas­cal, Voltaire, Zola, Sartre... gibi yetkin birikimle bütünleşerek ulaşır okuyucuya.
Ders verir gibi değil su gibi akan bir söyleşi içtenliğiyle okuyanı çeker, düşün­dürür, birikimlendirir. Neredeyse bütün yazdıklarında, güncel olanlarda bile, insanı çeken, evrensel doğrulara yönelten bir yan vardır. Bildiğinizi pekiştirir, sonsuz ( bir Türkçe tadıyla, güzelliğiyle yeni düşüncelere, kalıcı değerlere yelken açarsı­nız Anday'ın denemeleriyle.
Tüm denemeleri içselleştirilerek okunduğunda bir de bakmışsınız 1923'ten gü­nümüze kültür-sanat-siyaset-toplumsal yaşam tarihimiz ayrıntılarıyla, eksileriyle artılarıyla ortaya konmuş.
1970'li yıllardan beri ilgiyle, bu kez neyi yazacak, düşüncesiyle okuruyum Melih Cevdet Anday'ın .Daha yapıta dönüşmeden okumuş olurdum onu. Dergilerde çoğunca da Cumhuriyet'te. Yıllarca yazdı Cumhuriyet'te, son günlerine dek. En çok da ikinci say­fada, yarım sayfaya yakın. Kimilerini keserek dosyalardım. Kesikleri yıllar içinde yeniden okuduğun olmuştur. Yapıta girince yeniden...
Cumhuriyet'in yetiştirdiği önemli bir ozan olduğu denli önemli bir denemeci, evrensel bir düşün insanıdır Melih Cevdet Anday...
Onun UNESCO'ca Cervantes, Dante, Tolstoy eşdeğerli yazar sayılması boşuna değil.
Anday'ın şiirlerini biliyorsunuz ama denemelerini bir deneyin diyorum...

MAKALEYE YORUM YAZIN

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.


yukarı çık