• 30 Haziran 2017, Cuma 11:28
AliKaya

Ali Kaya

FINDIKTA REKOLTE
Sevgili okuyucularım, arada birde olsa düşüncelerimi sizlerle paylaştığım için mutluyum.
4-5 yıl önceleri her kurum karanfilli tomurcuktan rekolte tahmini yapar, en iyi rekolte benimki derdi. Son yıllarda karanfilli tomurcuktan Fındık İhracatçıları Birliği rekolte tahmini yapıyor. Diğer kurumlar bu tahmini rekolteye “çoktur”, “yok hükmündedir”, “itibar edilmez” diyerek karşı çıkıyorlar. Rekolte savaşı bu şekilde devam edip gidiyor.
Fındıkta fiyatı belirleyen etkenlerin belki de en önemlisi rekoltedir diğer bir adı ile verimdir. Bu kadar önemli olan rekolte tahmin konusu yıl 2017 olmasına rağmen devlet tarafından bir esasa bağlanamamıştır. Her ne kadar rekolte tahmini yapılması ve deklare edilmesi 2013 Şubatında devlet tarafından yasaklanmasına rağmen özel sektör tarafından tespit edilip açıklanabilmektedir. Fındığı özel sektör aldığına göre rekoltesini ve fiyatını belirlemek te özel sektörün en doğal hakkı olmaktadır.
Fındıkta rekolte tahmini
Fındıkta tahmini rekolte; üretimi yapılan her fındık çeşidi için yeterli sayıdaki birim dallarda Şubat ayı 2 ci yarısında sayılan “karışık (karanfilli) tomurcukların”, Mart ayında sayılan “karanfillerin”, Nisan ayında sayılan “çotanak taslaklarının” yada Mayıs-Ağustos ayları arasında herhangi bir zamanda sayılan “çotanakların” büyükbir kısmının olgunlaşıp çotanak olarak toplanacağı esasına göre yapılır.  Önce birim dalların verimi bulunur. Bulunan birim dal verimi bahçede ocaklardaki ortalama birim dal sayısı ile çarpılır ocak başına verim bulunur. Bu rakamda dekardaki ort ocak sayısı ile çarpılarak dekara verim bulunur. Her çeşit için saptanan dekara verim rakamları, çeşitlerin üretim alanı ile çarpılarak rekolte bulunur. Şubat-Ağustos ayları arasında her ayda rekolte tahmini yapılabilir. Rekolte tahmini hangi zamanda, hangi ayda yapılacaksa o zamana-o aya ait karanfilli tomurcukların, karanfillerin, çotanak taslaklarının veya çotanakların hasata ulaşma oranlarının bilinmesi gerekir. Ayrıca her çeşit fındık için fındığın az yada çok yılına göre Kg a düşen ve bir çotanağa düşen ort sağlam meyve sayısı, dekar başına düşen ocak sayısı, bir ocaktaki ort birim dal sayısı bilinmelidir.
Eylül-Ekim aylarında biraz zor da olsa “kapalı karanfilli tomurcukların” miktarına göre tahmin yapılabileceği tespit ettim. İleriki yıllarda istenirse ve avantajlı olabilecekse bu aylarda da rekolte tahmini yapılabilecektir. Ancak bu konuda çalışmalarım devam etmektedir.
                                                           ********
1-Gıda-Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, 2013 yılında Şubat ayında fındıkta karanfilli tomurcuk sayılarak rekolte tespit edilmesini yasaklamakla hata yapmıştır
  Bakanlık, karanfilli tomurcukların sayımı ile ortaya konulan tahmini rekoltenin, gerçekleşen rekolteden yüzde 20 oranında sapma gösterdiğini bu durumdan fındık üreticisinin ciddi manada zarar gördüğünü belirterek 2013 yılından itibaren karanfilli tomurcuk sayılarak rekolte tahmini yapılmasını ve açıklanmasını resmi olarak yasaklamıştır. Gıda-Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı 2013 yılından itibaren karanfilli tomurcuktan rekolte tahmini yapılmasını yasaklamakla hata etmiştir. Bu yasaklama kararı yanlıştır. O günlerde ben bu kararın yanlış olduğunu yazmıştım. Bu yanlış karara maalesef ziraat odaları ve üretici kuruluşlar karşı çıkmamış destek vermişlerdir. Ziraat odalarının ve üretici kuruluşlarının karanfilli tomurcuktan tahmine karşı çıkmaları yerine bakanlığın yasaklama kararını düzeltmesini ve bu konuda gerekli tedbirleri almasını istemeleri doğru olur. Karanfilli tomurcuktan tahmin gerçekleşen rekolteden % 20 oranında farklı çıkıyorsa Gıda- Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı yetkilileri bunun sebebini biraz da İl Müdürlükleri yönetiminde aramalıdır.  İl müdürlüklerinde bu konuyu 2-3 yıl yürüten teknik elemanlar tam konuyu kavrarken hemen başka şubede başka konulara verilebilmektedir. Bu durum hata yapılmasını artırmaktadır. Örnek-1; Düzce Gıda- Tarım ve Hayvancılık Bakanlığıil müdürlüğü nün 2004 ve 2005 yılları rekoltesini bir inceleyiniz. Düzce ilinin 2004 ve 2005 yılı fındık rekolteleri 76 693 ton olarak tahmin edilmiştir. Fındıkta kısmi peryodisite vardır bu nedenle peş peşe  iki yılın fındık rekoltesinin aynı olması mümkün değildir. Peş peşe iki yılda fındık kesinlikle aynı miktarlarda olmaz. Farklı miktarlarda olur. İki yılın rekoltesinin aynı gösterilmesi tam bir bilgisizlik örneğidir. Gıda- Tarım ve Hayvancılık Bakanlığıyetkilileri bu konuda ne yaptılar? Belki haberleri bile yoktur. Örnek-2; Samsun Gıda-Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü 2012 yılı fındık rekoltesini karanfil miktarına göre Şubat ayı sonlarında 80 207 ton, Temmuz ayının ilk haftasında çotanak miktarına göre 100 539 ton olarak açıklamıştır. Trabzon Gıda-Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü 2012 yılı fındık rekoltesini 7 Martta karanfil miktarına göre 59 302 ton, 28 Haziranda çotanak miktarına göre 63 489 ton olarak açıklamıştır. Fındık bahçelerinde dallarda Şubat ayında sayılan karanfilli tomurcuk miktarı 100 ise bu oran hasatta 50-70 seviyelerindedir. Şubatın 2 ci yarısında bir dalda sayılan 100 karışık tomurcuğun aynı dalın hasatta tekrar sayılması ile sayılan çotanak miktarı hiçbir zaman 100 ün üzerinde olmaz. Fazla sayılmışsa bu sayımlar yanlıştır. Fındıkta tozlanmanın iyi olmamasından, toprağın istenilen özellikte olmamasından, hastalık ve zararlılardan, dondan, bakımsızlıktan, peryodisiteden vs den dolayı Şubatta sayılan karanfilli tomurcuk miktarı 100 ise hasatta sayılan çotanak miktarında azalma olur, hiçbir zaman artma olmaz. Samsun ve Trabzon’da 2012 yılı sayımları hatalıdır. Bu sayımları yapanların dikkatli sayım yapmadıkları görülür. Bu durum hata oranını artırmaktadır. Örnek-3; 2002 yılında Ordu Ziraat Odası Başkanlığı’nı yaparken Şubat ayı sonunda Ordu’ nun iç kesimlerde bir ilçeye gittim. İlçe Müdürlüğünde rekolte tespit işiyle görevli iyi tanıdığım teknik elemana şu rekolte sayımı yaptığın dalları birde ben göreyim dediğimde o  teknik eleman bana işim çoktu. İl müdürlüğü benden rakam istiyordu. Bende kafadan attım gönderdim demiştir.
Bakanlığın iddiasına göre karanfilli tomurcuktan tahminde % 20 hata yapan elemanlar yukarıda görüldüğü gibi çotanaktan tahminde de hata yapıyorlar. Bakanlık buna ne diyecektir?
2-Karanfilli tomurcuktan tahminin yasaklanması üreticinin aleyhine fındık ithal eden yabancı şirketlerin lehine olmuştur.
Fındık ithal eden yabancı şirketler fındığın rekoltesini ve fiyatını Şubat-Mart-Nisan aylarında belirlemektedir. Bunun peşinden de tedarikçi ve ihracatçı Türk firmaları ile tek taraflı alivre satış yapılarak kontrat imzalamaktadır. O yılın fındık fiyatının ne olduğu bu satış kontratlarında yazılmaktadır. Fındığın fiyatı bu aylarda belli olmaktadır. Özel sektör tarafından rekolte belirlemeye örnek. 2016 yılı Türkiye kabuklu fındık rekoltesi, Fındık İhracatçıları tarafından 2.6.2016 tarihinde Amerika da, 35. Sert Kabuklu ve Kuru Meyveler Kongresi’nde 710 000 ton olarak açıklanmıştır.2017 yılı Türkiye kabuklu fındık rekoltesi, Mayıs ayı ikinci yarısında Uluslararası Sert Kabuklu ve Kuru Meyveler Konseyi(INC)'nin Hindistan'ın Chennai kentinde yapılan 36.Kongresi'nde 670 bin ton olarak açıklanmıştır. Bu aylarda başka rekolte ve fiyat tespit eden olmadığından rekolte ve fiyat şudur, şu olmalıdır diyen olmuyor. Rekolte ve fiyat belirlenip “tek taraflı alivre satış” yapılıyor.  Neden tek taraflı alivre satış diyorum. Ürün daha tarlada veya bahçede iken, alıcı ve satıcının bir araya gelip, fiyatı ve belirlenen tarihte ürün teslimi üzerinden anlaşma yapılmasına, teslime bağlı vadeli işlemlere alivre satış denilir. Pazarlamada alivre satış vardır. Fındık pazarlamasında alivre satışa karşı değilim. Alivre satışta satıcının ve alıcının bir araya gelerek anlaşma yapması esastır. Burası önemlidir. Oysa fındıkta yapılan  (yanlışlıkla alivre satış denilen) tek taraflı satış sisteminde üretici yoktur ve alıcı tek taraflı olarak fiyatı belirlemekte fındığı buna göre almaktadır. Satıcı olmadığı için fiyat tek taraflı olarak gerçek maliyetin altında belirlenebilmektedir. Eylül ayı başında borsalarda ilk fiyatın düşük ilan edilmesi bunun en tipik örneğidir. 2016 yılı fındığının fiyatı borsalarda Eylül başında normal olarak en az 15 TL/Kg ilan edilmesi gerekirken 11 TL/Kg ile ilan edilmesi bu alivre satışta üreticinin olmadığını göstermektedir. Burada yanlış olan budur. Yabancı firmaların kontratlarda yazılı fiyatlarda anormal bir durum olmadığı müddetçe bir değişiklik yaptıkları görülmemiştir. Sadece 2014 yılında don olayından rekoltenin düşmesinden dolayı fiyatta ve kotalarda revize yapılmıştır. Alivre satışa imza atan tüccar ve ihracatçılar imzaladıkları satış kontratlarındaki fiyatları esas alarak üreticiden fındık aldıklarından bu fiyatı kendiliklerinden değiştirdikleri veya yükselttikleri görülmemiştir. Bu durumlar Nisan ayından fındık alım sezonunun sonuna kadar (anormal durumlar hariç) fındık fiyatlarının artmayacağını göstermektedir.
3-Bu pazarlama sistemine göre fındıkta rekoltenin ve maliyetin Temmuz ayı başında değil Şubat-Mart-Nisan aylarında belirlenmesi gerekir.
Gıda-Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Haziran ayı ikinci yarısında-Temmuz başında çotanak sayılarak rekolte tahmini yapmakta ve ilan etmektedir. Devlet fındık almadığına göre Haziran-Temmuz aylarında belirlenen rekoltenin fındık fiyatlarına bir etkisinin olmadığı,  üreticinin işine hiç yaramadığı görülür. Tek taraflı alivre satış sisteminde fındık satış kontratları Şubat-Nisan aralığında imzalanmaktadır. Bu nedenle fındık ihracatında bu pazarlama sistemi devam ettiği müddetçe fındıkta rekoltenin ve maliyetin Temmuz ayı başında değil Şubat-Mart-Nisan aylarında belirlenmesi gerekmektedir.
4-Şubat ayı ortalarından hasata kadar olan zaman içinde her zaman fındıkta rekolte tahmini yapılabilir. Şubat ayı 2 ci yarısında “karışık (karanfilli) tomurcukların” miktarına göre, Mart ayında“Karanfillerin” miktarına göre yapılan rekolte tahminleri bir ön tahmin-ön bilgi olarak kabul edilir. Çeşitli zamanlarda basında Şubat, Mart, Nisan, Mayıs aylarında yapılan tahminlerin isabetsiz olacağı, doğru tahminin Temmuz ayı başında yapılacağı demeçlerine rastlanmaktadır. Bunu söyleyenler acaba rekolte tahmini ile ilgili çalışma-araştırma yapmışlar mı? Bunu sormak gerekir. Sayımlar ve hesaplar doğru yapılmazsa hasatta bile yapılan tahminde hata oranı yüksek çıkabilir. İller ve çeşit bazında, az yılına ve çok yılına göre, bir çotanakta meyve sayısı ve bir Kg da meyve sayısı, meyve tutum oranları,  dekarda ocak ve bir ocakta dal sayıları vs tespitleri doğru yapılırsa Şubat ayı ile hasat arasında her zaman en az hata ile rekolte tahmini yapılabilir.
5-2010 yılı yaz aylarında Giresun’da Giresun Ziraat Odası koordinatörlüğünde  “Fındık Tarımında Rekolte Tespit Çalıştayıyapıldı. Bu çalıştayı yapanlara çok teşekkür ediyorum. Geç kalınmış da olsa yapılmıştır. Şu yıllarda yeniden yapılmasına ihtiyaç vardır. 2010 yılında yapılan çalıştaya rekolte ile ilgisi olmayan üniversite hocaları ve teknik elemanlar davet edilmesine rağmen nedense fındıkta rekolte konusunda tek araştırma yapan ben davet edilmedim. Çalıştay’ın yapılması olumlu olmasına rağmen fındıkta rekoltenin ne zaman ve nasıl yapılması gerektiği hakkında bilimsel çalışmaların sunulamaması nedeniyle bu çalıştaydan olumlu hiç bir somut sonuç çıkmamıştır. Çalıştay başladığı gibi sona ermiştir.
6-Fındık Araştırma Enstitüsü’nde 1993-97 yılları arasında fındıkta rekolte ile ilgili ilk çalışmayı ben yaptım. 2000 li yıllarda bu çalışma daha geliştirilebilirdi. Bu güne kadar bu konuda hiçbir çalışma yapılmadı. Fındık Araştırma Enstitüsü’ nün web sayfasında 1998-2017 yılları arasında fındıkta rekolte belirleme ile ilgili bir çalışmaya rastlayamadım. Üniversitelerin Fındık Araştırma Merkezlerinde de fındıkta rekolte ile ilgili araştırmalar göremedim. Eğer bu konuda sonuçlanmış yada yürüyen bir çalışma varsa sonucunu buradan yayınlar çalışma varmış ben görememişim derim.
7-Rekolte tahmini yapıldıktan sonra iş bitmiyor. Tahmin edilen rekolte miktarı ile gerçekleşen rekolte rakamları birbirine yakın mı-uzak mı? Birbirinden farklı ise bunun sebebi araştırılır. Bu güne kadar Bakanlık İl Müdürlüklerinde bu konuda çalışma yapan hiç kimseye rastlamadım.
SONUÇ:
*Fındık Araştırma Enstitüsü’nde, üniversitelerde rekolte tahmini konusunda yeni proje yapılması mecburiyet haline gelmiştir. İller ve çeşit bazında, az yılına ve çok yılına göre bir çotanakta meyve sayısı ve bir Kg da meyve sayısı, meyve tutum oranları,  dekarda ocak ve bir ocakta dal sayıları vs tespitleri yeniden yapılmalı zira bu verilere ihtiyaç vardır.
*Fındık, tek taraflı alivre satış sistemi ile satış antlaşmasının Şubat-Mart-Nisan aylarında yapıldığı müddetçe rekoltenin Şubat-Mart-Nisan aylarında tespit edilmesi gerekir. Bu nedenle Gıda-Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı 2013 yılından itibaren yasakladığı “karanfilli tomurcuk sayılarak rekolte tespit edilmesi yöntemini” tekrar yürürlüğe koymalı, yalnız gerekli tedbirleri almalıdır. Bakanlık rekoltede yapılan hataları azaltmak istiyorsa tahmini yasaklamak yerine, tahminde yapılan hataları düzeltme yoluna gitmelidir.
*Gıda-Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Ziraat Odaları ve Fındık İhracatçıları Birliği gibi kurumların bünyesinde fındığın rekoltesi ve maliyeti konusunda araştırma yapmış-çalışmış uzman teknik eleman bulunmuyor. Uzman teknik eleman bulunmadığı için bu konuda büyük hatalar yapılıyor, bazen de yapılan hataların farkına varılamıyor. Rekolte ve maliyet çalışmasını yapan teknik elemanların uzmanlaşmış olmaları, bu işleri uzun yıllar yapmaları, rekolte tahmini ve fındık yetiştiriciliği konusunda 3-5 yılda bir kursa katılmaları sağlanmalıdır. Rekolte kursunu, rekolte tespiti hakkında yazılan notları okuyanların-derleyenlerin değil bilfiil rekolte araştırmasını yapanın vermesi gerekir.

MAKALEYE YORUM YAZIN

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.


yukarı çık