• 24 Ekim 2017, Salı 9:15
AliKaya

Ali Kaya

FINDIKTA BUDAMA YAPILMIYOR, VERİM NASIL ARTSIN?
 Sayın okuyucularım,
Bir üretim yılını daha geride bırakmış bulunuyoruz. Gübreleme, ilaçlama, hasat derken fındığımızı harmanda kuruttuk, çuvallara doldurduk satışa hazır hale getirdik. Sattık ya da satmak üzere depoladık. Üretilen fındığı iyi fiyata satmak ne kadar önemli ise de düşük maliyetle ve yüksek verimli üretmekte o kadar önemlidir.
Acaba bahçelerinizden istediğiniz fındığı alabildiniz mi? Çoğunuzun hayır dediğini duyar gibi oluyorum. Bunun nedenini/nedenlerini hiç soruşturdunuz mu? Verim düşüklüğünün en büyük nedenlerinden biri budamasızlıktır.
Fındıkta budamanın zamanı geliyor.
Halk bahçeleri, düşük miktarda ürün verecek şekilde yetiştirilmektedir.
Fındık üreticileri tarafından ayıklama, aralama, seyreltme, atlama, tımar ya da bahçeleme olarak adlandırılan budama fındık tarımında yapılması gereken işlerin basında gelir. Fındık fidanlarına dikimden itibaren ilk 5-6 yıl içinde şekil budaması, olgunluk devresinde dal budaması ve yaşlılık devresinde gençleştirme budaması yapılması gerekirken fındık budaması “kötü, kuruyan veya sık olan dalların çıkarılması, bir ya da iki yılda bir dip sürgünlerinin kesilmesi” şeklinde yapılmaktadır. Bu budama şekli ile halk bahçeleri, düşük seviyelerde-miktarda ürün verecek şekilde yetiştirilmektedir. Bu budama şekli ile bahçelerde verim artırılamaz.
*************
Sık ve eski dikim halk bahçelerinde fazla ocakların sökülmesi ve ocaklarda dal sayısının azaltılması budama olmayıp hataların düzeltilmesi işlemleridir.
Budama, ağaç-ağaççık formunda olan bitkilerde ağaçların-ağaççıkların gövdesinde ve dallarında yapılmasına rağmen fındık bitkisinde gövdesi üzerinde yapılmakta ayrıca ocak içinde ve çevresinde toprak seviyesinde irili-ufaklı büyüyen kök ucu fidanlarının (piçlerin), kırılmış- yaşlanmış dalların dipten-toprak seviyesinden kesilmeleri şeklinde yapılmaktadır. Fındık bahçelerinde fazla ocaklar ve ocaklarda fazla dallar, dikimin tekniğine uygun ve budamanın hiç yapılmamasından ya da yanlış yapılmasından ve etkili dip sürgünü temizliği yapılmamasından kaynaklanmaktadır. Sık ve eski dikim bahçelerin dekarında bulunan fazla ocakların sökülmesi ve ocaklardaki fazladan dalların dibinden kesilmesi işlemleri bahçelerin ömründe bir kez yapılması gereken işlemlerdir. Dikim sırasında ve dikimden itibaren 5-6 yıl içinde dikim ve budama tekniğine uyulsa idi bu düzeltmelerin yapılmasına gerek kalmazdı. Yapılmadığı için her yıl yapılsın diye söylenmektedir. Bu durum 30-40 yıl içinde teknik teşkilat tarafından anlatıldı. Bugün de anlatılıyor. Böyle giderse 30-40 yıl daha anlatılacağa benziyor. O zaman bahçe kuranlar bu bilgileri öğrenmek istemiyor ve uygulamıyor. Bu nedenle fındık bahçelerinin dekarında bulunan fazla ocakların sökülmesi ve ocaklardaki fazla dalların dibinden kesilmesi işlemleri budama olmayıp dikim hatasının düzeltilmesidir. Kısaca sık ve eski dikim bahçelerin ıslahında uygulanan fazla ocakların sökülmesi ve ocaklarda dal sayısının azaltılması budama olmayıp hataların düzeltilmesi işlemleridir.
**********
Fındıkta esas budama olan “Dal budaması” bilinmiyor, yapılmıyor.
Fındık dalının-bahçesinin ömrü bilinmediği gibi dal gençken, verim çağında iken ve yaşlandığında nasıl budanacağı da bilinmiyor. Bilinmeyen budama yapılamaz. Dal budamasını bilmek isteyen de yok.
Fındık budaması denilince akla “dal budaması” gelir. Fındık budamasının esası dal budamasıdır. Dal budamasının bilinmesi içinde öncelikle fındık dalının-fındık bahçesinin ömrünün bilinmesi gerekir. Fındık tarımı, fındık yetiştiriciliği hakkında yazılmış kitaplar ve kitapçıklar incelendiğinde fındık dalının-bahçesinin ömrü; kimine göre 25 yıl, ocağın ekonomik ömrü 60-70 yıl, kimine göre 45-55 yıl, kimine göre ekonomik ömür 40-45 yıl, kimine göre dalın ekonomik yaşı 20-25 yıl, kimine göre bir dal yaşının olduğu birde dikim yaşının olduğu şeklinde ifade edilmektedir. Bu söylemler çoğaltılabilir. Görüldüğü gibi fındık bitkisinin ömrü hakkında herkesten ayrı ses çıkmaktadır. Dal yaşı konusunda yanlış bilgi kirliliği vardır. Aslında fındık dalının-bahçesinin sadece ömrünün bilinmesi de yetmez. Bakımlı fındık dalı-bahçesi gençken, verim çağında iken ve yaşlandığında nasıl budanacağı bilinmesi gerekirken maalesef bilinmiyor. Bilinmeyen şeyin uygulaması da olamaz. Görüldüğü gibi budamanın esası olan dal budaması fındıkta bilinmediği için yapılmıyor. Dal budaması bilinmezse yapılmazsa yüksek verim nasıl alınır?
***************
Fındıkta budama araştırması yapılmıyor. Budama üzerine araştırma yapılması ile ilgili talebin üreticiden ya da üretici kuruluşlarından gelmesi gerekir. Ülkemizde bilinçli üretici mi var ki talep gelsin.
Diğer meyvelerde budama ile ilgili oldukça çalışmalar var ama fındıkta dal budaması ile ilgili araştırmalar-çalışmalar malesef çok yetersiz hatta yoktur. Son 15-20 yıllık çalışmalara ve yayınlara bakıldığında fındıkta dal budaması ile ilgili araştırmalara rastlanmıyor. Yapılmadığı görülüyor. Budama çalışmaları temel araştırmalardır. Bu nedenle sürekli araştırılması gerekir. Çok yetersiz olan bilgiler geliştirilerek, bunlara yeni bilgiler ilave edilerek uygulamaya konulmalıdır. Bakımlı fındık dalının ömrü, bu ömür boyunca nasıl budanacağı ve gübreleneceği Fındık Araştırma Enstitüsü ve Üniversiteler tarafından araştırılması gerekir. Bu konuda oldukça geç kalınmıştır. Bu kurumlar budamayı araştırmazsa acaba kim araştıracak? Budama üzerine araştırma yapılması ile ilgili talebin üreticiden ya da üretici kuruluşlarından gelmesi gerekir. Ülkemizde bilinçli üretici mi var ki talep gelsin. Herkes hayatından memnun.
*******************
Bakımlı bir fındık bitkisinin-fındık bahçesinin ömrü 55-60 yıldır.
Ağaç-ağaççık formunda olan bitkilerin budama yöntemlerine bakarak çalı formunda olan Türk fındık çeşitlerinin budanması hakkında karar verilemez. İtalya, Amerika ve İspanya fındık çeşitleri ağaç-ağaççık formunda, Türk fındık çeşitleri çalı formundadır. Ağaç-ağaççık ve çalı formunda olan bitkilerin budama yöntemleri farklıdır. Türk fındığının ömrü ve bu ömür boyunca yapılması gereken budama uygulamaları ile ilgili olarak yaptığım çalışma haricinde çalışma yapanı/yapanları sordum-soruşturdum bulamadım. Bakımlı bir fındık dalının (bitkisinin) ve bahçesinin 55-60 yaşına kadar fındık verdiğini, bu yıllarda yaşlanarak verimden düştüğünü tespit ettim. Yani bakımlı bir fındık bitkisinin-fındık bahçesinin ömrü 55-60 yıldır. Aslında bir dalın-bahçenin yaşı 55-60 tır demekte yetmiyor. Bu ömür boyunca yaşa bağlı olarak fındık bitkisine nasıl budama ve gübreleme yapılacak bunun da bilinmesi gerekir. Fındık dalının-bitkisinin gençlik devresinde, olgunluk devresinde ve yaşlılık devresinde nasıl budanması gerektiğini de araştırdım, tespit ettim. Yaşlanarak verimden düşen fındık dalının gövdesi tamamen çürümekte-koflaşmakta, sürgün veremez hale gelmektedir. Bu nedenle dallarının tamamı yaşlanarak verimden düşmüş fındık bahçesinden ürün alınabilmesi için bu bahçenin sökülüp yenilenmesi gerekir. Bir bahçeye yaşlı denilebilmesi için dallarının tamamının yada tamamına yakınının yaşının 55-60 dolaylarında olması verimden düşmesi gerekir ve bu yaşlarda yenilenmesi gerekir.
*** *************
Halk bahçelerinde fındık dallarının yaşı ort 10-12, bahçelerin dikim yaşı 50-100-150-200+ yıl ve ömrü belli değildir.
Tamamen çiftçilerin hatalarından dolayı dar alandan çıkmış, sık, yan yana, bitişik, uzun boylu büyümüş ve büyüyen, verimleri düşük fındık dalları genç denilmeden, verim çağında denilmeden sürekli en geç 25-30 yaşlarına geldiğinde kesilmekte, yerlerine sürekli çok sayıda fidan ve genç dal bırakılmaktadır. Bu şekilde fındık ocaklarının dalları sürekli yenilenmektedir. Halk bahçelerinde fındık tarımı yıllarca bu şekilde yanlış yapılmaktadır. Bakımlı fındık bahçeleri her 55-60 yılda bir yenilenirken, halk bahçelerinde sadece dallar yenileniyor. Giresun' da ve Ordu'da halk bahçelerinde son 50 yıl içinde yenilenen bahçeye hiç rastlamadım. Bu duruma göre; Fındık üretim tekniğinin yanlış uygulandığı halk bahçelerinde fındık dalının yaşı ort. 10-12, fındık bahçelerinin dikim yaşı 30-50-80-100-150 + yıldır. Fındık bahçeleri belli bir yıl sonunda yenilenmediği için ömrü belli değildir.
15-20 yıldır fındıkta budama, yaş, ömür gibi konularda çalışıyorum. İsteyenlere bilgi verebilirim.

Saygılarımla. 19.10.2017

MAKALEYE YORUM YAZIN

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.


yukarı çık